Objecten van tv-taxaties in Kunsthal

Leedvermakelijke hoogtepunten in het jubilerende Avro-televisieprogramma Tussen Kunst & Kitsch zijn de momenten waarop hoop vervliegt. Hoe vernietigender het oordeel dat een superieure expert velt over de bric-à-brac en prullaria die door gretige bezoekers van de taxatiedagen in dozen en plastic tassen worden aangevoerd, hoe beter. Minstens zo onderhoudend zijn de verhalen van weinig of niets vermoedende eigenaars wier erfstukken of rommelmarktaanwinsten kostbare kunstwerken blijken te zijn. Die laatste categorie staat centraal in een expositie in de Kunsthal in Rotterdam. Daar is een selectie te zien van wat er de afgelopen 17 jaar in de 250 afleveringen die het succesvolle programma telt, de revue is gepasseerd.

De hoofdmoot van de ruim honderd objecten vormen schilderijen, sculpturen en kunstnijverheid, daterend van ver voor het begin van de jaartelling tot in de 20ste eeuw en stammend uit alle windstreken. Hoe onsamenhangend de expositie daarmee ook is, toch geeft ze een prachtig beeld van wat er in Nederland aan onvermoede schatten wordt bewaard in privé-collecties, op rommelzolders of, zoals een rond schilderijtje met een voorstelling van een man die zich – zinnebeeld van het menselijk egoïsme – warmt aan het brandende huis van zijn buurman, als onderzettertje in de keukenla. Dat paneeltje bleek bij een opname van Tussen Kunst & Kitsch een werk van de 17de-eeuwse schilder Pieter Brueghel de jonge, op grond waarvan het werd getaxeerd op ruim E 35.000.

En zo zijn er veel meer verrassende vondsten: van een door kunsthistorici lang verloren gewaande Madonna met kind, een tekening van de 17de-eeuwse schilder Abraham Bloemaert, tot een puntgaaf Gezicht op Antwerpen dat Johan Barthel Jongkind circa 1865 schilderde, en een anderhalve meter hoge mahoniehouten portefeuillehouder in elegante art nouveau-stijl uit omstreeks 1910. Allemaal werken waaraan je met je ogen dicht nog afziet dat ze veel waard moeten zijn. Je kunt je eigen taxatie toetsen aan de bedragen die er in het programma bij zijn genoemd, omdat die in de meeste gevallen op een tekstbordje worden vermeld. Bij andere objecten is dat moeilijker: waarom bijvoorbeeld moet een houten speculaasplank uit 1830 E 2.500 opbrengen? Zeker een bijzonder of zeldzaam exemplaar, maar daarover wordt je niet veel wijzer omdat verdere informatie ontbreekt.

In de tv-uitzendingen brengen de experts – allen werkzaam in de kunsthandel – hun taxaties doorgaans helder en vaak enthousiasmerend onder woorden. Het is jammer dat daarvan in de expositie weinig overblijft, omdat daardoor toch een beetje het beeld blijft bestaan van kunstkenners als leden van een geheimzinnig genootschap, die, geleid door duistere overwegingen, hun prijskaartjes ophangen. Ook van de aanbieders-kant zou je meer willen horen: over de stoel naar ontwerp van Gerrit Rietveld, gekocht op een rommelmarkt voor 25 gulden maar in werkelijkheid E 65.000 waard, of het schilderij van de Utrechtse anarchist-schilder Erich Wichman dat een oudtante van de eigenaar in 1925 ontving als onderpand voor een lening aan de kunstenaar – die vele malen lager zal zijn geweest dan het bedrag van E 20.000 waarop het werk nu wordt getaxeerd. Dit zijn krenten uit de pap, die voor het overige vooral bedoeld lijkt om de kostbare resultaten van de tv-uitzendingen te laten zien.

Uit wat het overgrote deel moet zijn van de spullen die op de Tussen Kunst & Kitsch-taxatiedagen worden aangeboden, wordt maar een kleine selectie gepresenteerd. Waardevolle curiosa zijn daarbij, zoals een negentiende-eeuwse toverlantaarn met toebehoren, of een blokkendoos uit circa 1880. Aan de absolute ondergrens van alles wat in een lijst kan worden gevat, treffen we een wand met schilderijtjes aan die op zijn best kunnen doorgaan voor camp en op zijn slechtst uit de kunstkalender zijn geknipt. Zouden de oordelen waarmee de experts zulke werken onverbiddelijk verwijzen naar de afdeling `kitsch' toelichting behoeven? Test uzelf door, zonder te bijschriften te lezen, in een van de zalen met kostbare topstukken een prullerig 19de-eeuws schilderijtje terug te vinden, waarvan de waarde dicht zal komen bij het bedrag dat op het bordje is vermeld: E 0.

Tentoonstelling: Het beste uit Tussen Kunst & Kitsch. Kunsthal Rotterdam. T/m 30/6. Inl.: 010-4400301; www.kunsthal.nl.