De mens is de zwakke zeilschakel

Gewicht is de gruwel van iedere wedstrijdzeiler. Maar de boten van de Volvo Ocean Race zijn nu zo kaal en leeg, dat zelfs de zeilers hun twijfels beginnen te krijgen. ,,We zitten op de grens van wat redelijk is. En dat slaat niet op het eten uit een hondenbakje.

In de boten van de Volvo Ocean Race is meer niet dan wel te zien. In hun eeuwige strijd om gewichtsbesparing (hoe lichter hoe sneller) hebben de wedstrijdzeilers zo veel weggelaten, dat hun kajuit inmiddels niet meer dan een kale, lege en donkere ruimte is. Ze hebben geen stoelen, geen tafels, geen lampen, geen ramen, geen deur voor het (verplichte) toiletpotje, nauwelijks een keuken, geen kasten, geen kajuittrapje. Een likje verf op de wanden wordt al jaren als onnodige luxe gezien.

,,Geen verf scheelt toch weer zo'n veertig kilo'', verklaart voordekker en boatcaptain Jason Carrington opgewekt. Zijn team is nog een stap verder gegaan. Waar de andere zeven deelnemers nog een opvallend kleurtje voor de sponsor op de buitenkant van hun romp hebben gespoten, heeft het team van Assa Abloy zelfs dat niet gedaan. ,,Scheelt bijna negentig kilo'', verklaart Carrington en wijst op een neveneffect. ,,Je kunt bijna door het dek heen naar buiten kijken. Je ziet de voetzolen van een bemanningslid er doorheen, je ziet de golven overspoelen, je kunt zelfs iemand op de kant zien staan bij helder weer.''

De 32-jarige Engelsman praat nog altijd graag over de manier waarop de romp van zijn boot is gebouwd. Een jaar geleden werd in Zuid-Engeland deze methode onthuld. De romp was niet laagje voor laagje van binnen naar buiten gebouwd, zoals gebruikelijk, maar in een mal van buiten naar binnen gebouwd. Deze dure oplossing heeft een gewichtsbesparing van honderd kilo opgeleverd. ,,In onze termen is dat enorm'', licht Carrington toe. ,,Elke kilo die we op de romp uitsparen, kunnen we extra in de bulb (verdikking, red.) van de kiel hangen. Een zwaardere bulb levert meer stabiliteit op, waardoor we meer zeil kunnen voeren en dus harder kunnen varen.''

Hij wijst naar grote en kleine onderdelen in de boot die allemaal op dezelfde, zorgvuldige wijze zijn gemaakt. ,,We hebben eerst een model gebouwd van het interieur. Alles is eerst uitgeprobeerd en gewogen voor het definitief werd gemaakt.'' Het navigatiehok, voor de leek akelig smal en krap, is op maat voor de lange navigator Mark Rudiger gemaakt, verzekert Carrington. Het keukenblokje lijkt veel te laag. Carrington wijst op het gat ervoor. ,,Je moet in die uitsparing staan, dan kloppen de maten weer.''

De lichte dekstructuur geeft het meest vervreemdende effect. Behalve het gelige licht ziet het er ook niet heel stevig uit. ,,Integendeel'', reageert Carrington. ,,We zijn nu op driekwart van de wedstrijd en ik heb me geen seconde zorgen over de boot gemaakt. Hij is juist oerstevig en veiliger dan ooit. Vier jaar geleden waren we constant alles aan het repareren. Deze keer niet.''

De boten worden nu zo stevig gebouwd, dat de zeilers in het nadeel zijn. ,,Voor het materiaal hoeven we ons niet meer in te houden'', weet navigator Marcel van Triest van Team SEB. ,,We kunnen de boot veel zwaarder belasten dan in vorige edities, toen er om de haverklap van alles stuk ging. Nu breekt bijna niets meer. De mens is de zwakke schakel geworden.''

Van Triest refereert aan het ongekend grote aantal blessures in deze oceaanrace. Zo moest veteraan Grant Dalton na de tweede etappe in Sydney met een brancard van boord worden gehaald, nadat hij een ongelukkige smak in de boot had gemaakt. Ook de `oude rot' Ross Field liep na een val een ernstige rugblessure op. Hij stapte na de vierde etappe definitief van boord.

Andere zeilers berichtten over beschadigde knieën, gekneusde ribben, snijwonden en verstuikte enkels. ,,We kunnen ons nergens meer aan vasthouden'', legt Van Triest uit. ,,Wij hebben in onze boot bijvoorbeeld gewoon helemaal geen keuken meer. Niet één blokje, niks. We koken op een campinggasje dat we in een beugel aan een kooi hangen. We hebben een pan, een emmer, een fluitketel, vijf lepels en vijf hondenbakjes. Functioneert allemaal prima en scheelt weer in gewicht. Het nadeel is dat de kajuit een grote, lege ruimte is. Zo hebben we ook geen trap meer. Het ballastsysteem dient als tree. Met een stap ben je nu binnen, of buiten. Maar je hebt geen houvast meer.''

Van Triest schudt zijn hoofd. Hij zeilt de vierjaarlijkse wedstrijd (voorheen Whitbreadrace geheten) voor de vierde keer mee. Hij heeft de ontwikkelingen aan den lijve ondervonden. ,,In 1989, aan boord van de Equity & Law was de diepvries nog goed gevuld. We mochten maar één boek meenemen.'' Vier jaar later (1993-'94) werd het gevriesdroogde voedsel geïntroduceerd. Dat kon ook door de komst van een watermaker, die zeewater ontzilt. In deze editie introduceerde de Nieuw-Zeelandse schipper Chris Dickson het principe van schoen of laars. Allebei was te veel van het goede.

Zo hebben de zeilers telkens nieuwe manieren gezocht om zo veel mogelijk gewicht te besparen. De kooien zijn nu simpele, hard gespannen netjes die tegen de wanden van de kajuit zijn bevestigd. Sommige boten hebben aan deze kooien katrolsystemen bevestigd, zodat ze in zwaar weer de bedjes in een scherpere hoek met de wand kunnen hangen. Andere deelnemers hebben die moeite niet genomen. Een veiligheidsgordel houdt de zeilers op hun plaats. Ze slapen in gedeelde slaapzakken: de ene erin, de andere eruit.

Het is een totaal gebrek aan comfort, maar dat nemen de zeilers in ruil voor extra snelheid maar wat graag op de koop toe. ,,We'll suffer for speed'', beaamt Carrington. Van Triest is dezelfde mening toegedaan, maar maakt één voorbehoud: ,,Lichter kunnen we deze boten niet meer maken. We zitten nu op de grens van wat redelijk is. Het is ook tijd voor een ander type boot. We zijn aan de derde generatie toe van deze verplichte zestigvoeters. In het begin ging de ontwikkelingscurve snel, nu stijgt die nauwelijks meer.''

Van Triest is niet de enige zeiler die veranderingen voor de wedstrijd voorziet. Al maanden circuleren geruchten dat het concept van de oceaanrace zichzelf heeft overleefd. Er wordt gemopperd over het gebrek aan belangstelling van het publiek, over het grote aantal van negen etappes, over de lange duur van de stopovers, over het geringe aantal deelnemers (acht boten) en over het achterhaalde ontwerp van het verplichte type boot.

De roep om duidelijkheid over de toekomst van de wedstrijd wordt steeds luider, maar eigenaar Volvo maakt geen haast. ,,Ik snap echt niet waarom we zo onder druk worden gezet'', reageert commercieel directeur Anders Löfgren. ,,We kondigen tegen het einde van deze editie aan dat er een volgende wedstrijd zal zijn. Dat is toch genoeg? We willen eerst deze wedstrijd analyseren. Aan de hand van de uitkomsten gaan we bepalen hoe de volgende editie eruit zal zien, welke route, misschien een ander type boten, het aantal stopovers en de lengte daarvan. Er is tijd genoeg. Ook al besluiten we om niet, zoals gebruikelijk, over vier jaar de volgende wedstrijd te houden, maar over drie jaar.''

Dit is niet de gedachtengang van de wedstrijdzeilers. Wie zich goed wil voorbereiden op een volgende editie van deze wedstrijd, zou nu al aan de slag willen gaan. Zo begon Team Illbruck tijdens de vorige editie van de wedstrijd al met de voorbereidingen van deze race. Momenteel leidt de Duitse boot met overmacht het algemeen klassement. Maar Volvo maakt nog geen haast.

Ook in Annapolis, waar gisteren de zevende etappe van de oceaanrace van start ging, kwam geen nieuws. De acht zestigvoeters vertrokken in een zware onweersbui voor hun atlantische oversteek naar het Franse La Rochelle, zonder duidelijkheid over de toekomst van hun wedstrijd. Kan deze wedstrijd ophouden te bestaan? ,,Ja'', antwoordde Van Triest voor vertrek nog volmondig.