Opdrachtkunst op video

Kunst of commercie? Bernard Hulsman zag in Utrecht videoclips en reclamefilmpjes naast elkaar in het museum.

Voor videoclips hoef je niet meer te zappen naar MTV, TMF en The Box, maar kun je nu ook naar musea. In de eerste maanden van dit jaar toonde het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) in de bovenzaal een stuk of twintig videoclips. Nu zijn er ook videoclips op de tentoonstelling FFF Videoshow in het Centraal Museum in Utrecht.

De invasie van videoclips in de musea is niet met gejuich begroet, maar stuit op weerstand van de kunstcritici. Zo zag Janneke Wesseling in deze krant de FFF Videoshow in het Centraal Museum aan als een bewijs van de verpretparkisering van de musea, die allerlei critici nu plotseling waarnemen. ,,Het Centraal Museum klaagt steen en been over de populistische invloed van Leefbaar Utrecht op het gemeentelijke cultuurbeleid, maar bedient deze partij gelijk op haar wenken'', schreef ze in een stuk waar dreigend `het failliet van de musea' boven stond.

Het voornaamste bezwaar van de kunstcritici tegen het tonen van videoclips is dat clips commercieel zijn. ,,Er bestaan nog steeds belangrijke verschillen tussen autonome videokunst en de in opdracht gemaakte clips en commercials'', schrijft Sandra Smallenburg ook al in deze krant in haar recensie van de FFF Videoshow. ,,Reclame- en clipmakers werken vanuit commercieel oogpunt en hebben vaak tonnenhoge budgetten, terwijl een kunstenaar van geluk mag spreken als hij zijn materiaalkosten terugverdient.'' Smallenburg zei het nog niet met zoveel woorden, maar ze suggereert dat iets dat commercieel en duur is, nooit kunst kan zijn. Wesseling draaide er in haar stuk niet omheen: ,,Het ontstaansproces van kunst heeft niets, maar dan ook helemaal niets met de markt te maken.''

Dit is onzin. Al eeuwenlang bestaat er een kunstmarkt en werken kunstenaars, zelfs de beste, vaak in opdracht. Zo beschilderde Michelangelo de Sixtijnse kapel in Rome in opdracht van een paus. Meer dan vier eeuwen later maakte Karel Appel in opdracht van de gemeente Amsterdam een wandschildering in de kantine van het stadhuis. En dat deden ze niet voor niets. Net als in een echte markt, vragen ze hiervoor meer naarmate de vraag naar hun voortbrengselen groter is.

In de videoclipwereld is het niet veel anders. Zeker, de vrijheid van clipsregisseurs bij het maken van clips voor muziekproducten als Britney Spears en Boyzone zal niet erg groot zijn. Maar de regisseur Spike Jonze krijgt van bijvoorbeeld de house-muzikant Fatboy Slim altijd carte blanche. Ook zijn de budgetten van videoclips soms helemaal niet zo hoog als kunstcritici schijnen te denken. De beste clip van vorig jaar, de door Sandder Lanen vervaardigde tietenclip bij Bastians You've got my love, is een simpele huis-tuin-en-keuken-video, gemaakt voor heel weinig geld.

Maar misschien nog wel belangrijker is dat van de kunstzinnige (want niet-commerciële) en niet-kunstzinnige (want commerciële) intenties van respectievelijk de videokunstenaars en clipmakers weinig is te merken in hun eindproducten. Dit valt weer eens goed vast te stellen op de FFF Videoshow. Hier worden videoclips, -kunstwerken en reclamefilmpjes gelijktijdig en naast elkaar getoond, terwijl het geluid van slechts één van de video's is te horen. Iemand die nog nooit een video-kunstwerk of clip heeft gezien, zal niet kunnen vaststellen wat nu een kunstwerk en wat een clip is. Die zou bijvoorbeeld Eurythmics-zangeres Annie Lennox heel goed kunnen aanzien voor Marina Abramovic. En die zou ook heel goed kunnen denken dat de schuchtere meisjes van Rineke Dijkstra dansen op de muziek van Bastian.

Tentoonstelling: FFF Videoshow. T/m 26 mei in Centraal Museum, Utrecht.