NEANDERTHALER KREEG HARDE KLAP OP HOOFD, DADER ONBEKEND

Een neanderthaler die ca. 35.000 jaar geleden leefde in het Franse St. Césaire, bij Bordeaux, had een wond op zijn hoofd die zeer waarschijnlijk het gevolg is van een harde slag met een scherp voorwerp. Dit blijkt uit een computer-tomografische reconstructie van de schedel, waarvan slechts de rechterhelft bewaard is gebleven. De Frans-Zwitserse onderzoekers vermoeden dat de wond het resultaat is van een conflict met een andere neanderthaler uit de eigen groep. Het is in ieder geval onwaarschijnlijk dat de wond door een val of een aanval door een dier is veroorzaakt (Proceedings of the National Academy of Sciences, 30 april).

Een val leidt vrijwel nooit tot een wond bovenop het hoofd en de verwonding is het best te verklaren door een harde slag met een scherp mes. De klap zou kunnen zijn gegeven met een stenen mes, maar waarschijnlijker is dat het scherpe stenen voorwerp van een handvat was voorzien, mogelijk een knuppeltje of een korte speer. De slag leidde niet tot een gat in de schedel en de wond was ook niet dodelijk. De Frans-Zwitserse antropologen vonden duidelijke bewijzen voor genezing en concluderen dat deze neanderthaler, Saint Césaire 1, ten minste een paar maanden heeft doorgeleefd na de klap.

Er zijn uit de prehistorie verrassend weinig verwondingen bekend die duidelijk zijn toe te wijzen aan onderling geweld. De enige andere duidelijke aanwijzing is bij het 50.000 jaar oude neanderskelet Shanidar 3, genoemd naar de Israelische vindplaats. Deze man had een mes of speer tussen zijn ribben gehad, die daar tot zijn dood was blijven zitten, zo kon uit de vergroeiingen worden afgeleid. Maar verder kunnen de vele skeletbeschadigingen die worden gezien bij neanderthalers en andere vroege mensen even goed door ongelukken of aanvallen van dieren zijn veroorzaakt. Bij Homo sapiens, de moderne mens, stammen de oudste onmiskenbare geweldssporen zelfs pas uit de relatief recente landbouwtijd, ca. 8000 jaar geleden. Dat niettemin onderling geweld niet ongewoon hoeft te zijn geweest wordt vaak afgeleid uit het feit dat óók bij de chimpansees, de meest naaste verwant onder de primaten, soms zwaar onderling geweld voorkomt.

Wie St. Césaire 1 een klap op het hoofd heeft gegeven, en waarom, is natuurlijk niet te zeggen. Het incident speelt zich af in de periode waarin ook Homo sapiens in Europa op het toneel is verschenen, een tijdvak van zo'n tienduizend jaar dat ca 30.000 jaar geleden eindigt met het uitsterven van de neanderthaler. Soms wordt verondersteld dat neanderthalers zijn uitgeroeid door hun evolutionaire neven – zonder duidelijk bewijs overigens. De onderzoekers kiezen in de PNAS dan ook niet voor de sensationele speculatie dat de slag is toegebracht door een Homo sapiens. Zij beroepen zich op meer moderne cijfers, waaruit blijkt dat hoofdwonden relatief vaak worden toegebracht in ruzies binnen de eigen groep. Ook noemen zij de relatief lage bevolkingsdichtheid van het gebied in die tijd: je kwam er niet zo vaak andere groepen tegen. Dus het kan heel goed een onderlinge ruzie zijn geweest, over sociale status, vrouwen of goederen, is hun voorzichtige speculatie. Maar er is zo weinig bekend over de leefwijze van neanderthalers dat deze theorie niet meer dan een slag in de lucht is.