Lintje is in Nuenen niets bijzonders

In het Brabantse dorp Nuenen viel vorig jaar een recordaantal lintjes. Een hechte vrijwilligerscultuur, gecombineerd met een actief wervingsbeleid op het gemeentehuis zorgde daarvoor.

Er zijn mensen in Nuenen die hun koninklijke onderscheiding bagatelliseren, zoals Tonny Verhoeven-Sanders. Vorig jaar werd ze benoemd als lid in de Orde van Oranje-Nassau. Ze wordt ,,de moeder van ons allemaal'' genoemd in Club Sam, een groep gehandicapten die elke zaterdagmiddag bij elkaar komt. Ze gaat al achttien jaar elke woensdagavond zwemmen met een gehandicapte vrouw. Maar toen ze er vorig jaar op de avond voor de lintjesregen toevallig over te spreken kwam, had ze tegen haar dochter gezegd dat als zij ooit een lintje kreeg, ze het niet zou aannemen.

Toch heeft ze de onderscheiding niet geweigerd. Daarvoor was ze op die dag zelf ,,te zeer overrompeld'' geweest. Verdiend heeft ze de onderscheiding niet, zegt ze. ,,Ik doe dit werk omdat ik het zelf wil. Ik word er rijker van. Ik zou het niet willen missen.'' Het lintje ligt in de kast en ze kijkt er nooit naar. ,,Ik vind het niet belangrijk.''

De meeste mensen in het Oost-Brabantse Nuenen zijn er toch gewoon blij mee. ,,Uit de onderscheiding blijkt dat mensen waardering hebben voor wat je doet'', zegt Hil Ploegsma, twee jaar geleden in het zonnetje gezet. Hij speelt al jaren voor Sinterklaas, eerst in nieuwbouwwijk De Heikampen in Nuenen-Oost en later bij de dorpsboerderij Weverkershof. Het vrijwilligerswerk begon ooit toen zijn kinderen op zwemles gingen en de voormalige beroepsmilitair in het bestuur van de zwemvereniging zitting nam. Van het een kwam het ander. ,,Ik ben erin gerold.'' De dorpsboerderij is zijn trots. ,,Als ik vroeger een losse tegel zag liggen, vroeg ik aan een ondergeschikte of hij dat in orde wilde laten maken. Nu doe ik dat zelf en dat vind ik helemaal niet erg'', zegt Ploegsma.

Ronduit dankbaar is Stochelo Rosenberg van het Rosenberg Trio, dat op het Nuenense woonwagenkamp woont. De twee broers Nonnie en Nous'che Rosenberg en hun neef Stochelo waren twee jaar geleden naar het gemeentehuis gelokt om te worden gedecoreerd tot ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Voor hun muziek, maar ook omdat ze als voorbeeld fungeren voor mensen uit de Sinti-gemeenschap en hebben bijgedragen aan de acceptatie en integratie van de zigeuners in de Nederlandse samenleving. Stochelo: ,,Deze onderscheiding heeft voor ons meer waarde dan een Edison. Deze onderscheiding bewijst de waardering voor ons als mensen. We dragen het lintje altijd bij bijzondere gelegenheden, ook tijdens concerten.''

In Nuenen wonen 23.000 mensen, de meesten in het dorp zelf, een veel kleiner deel in de dorpen Nederwetten en Gerwen, enkele kilometers van elkaar verwijderd, en in de buurtschap Eeneind. De laatste jaren is de lintjesregen in Nuenen hevig. Jarenlang schommelde het aantal decoraties rond de tien, maar de laatste vier jaar is dat aantal verdubbeld. Vorig jaar werd een recordaantal van 28 onderscheidingen gehaald, meer dan waar ook in Nederland. Dit jaar waren het er iets minder, 24, maar het nabijgelegen Eindhoven heeft er nauwelijks meer.

Het verlenen van onderscheidingen is een tweede natuur geworden in Nuenen. Elkaar voordragen is gebruikelijk en het noemen van geschikte kandidaten wordt gestimuleerd. Jarenlang door burgemeester Harry Terwisse, die vorig jaar na twintig jaar burgemeesterschap afscheid nam (en werd benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau) alsmede door zijn kabinetchef Rens Kuijten, een onvermoeibaar speurder naar mensen die gelauwerd kunnen worden. Niet alleen houdt Kuijten zelf een lijstje bij, ook doet de gemeente elk jaar een oproep in een huis-aan-huisblad.

Vorig jaar bleken twee gedecoreerden elkaar te hebben voorgedragen. Tonny Verhoeven had de oprichtster van Club Sam, de 43-jarige Chrisje Van Uden, voorgedragen bij Kuijten. ,,Die moet je eens onderscheiden'', had ze gezegd, en Kuijten had de kandidatuur in dankbaarheid aanvaard. Chrisje van Uden vond Tonny echter ook een fantastische vrouw, zodat beiden vorig jaar onder valse voorwendselen naar de feestelijkheden werden gelokt, niet wetend dat ze zelf in het zonnetje zouden worden gezet. ,,Het is een sport mensen onvoorbereid en nietsvermoedend bij elkaar te krijgen'', zegt Kuijten. Zijn broer is gisteren ook onderscheiden.

Chrisje van Uden-Smulders is een verhaal apart. Op haar twaalfde begon ze met een crèche voor kinderen tijdens de kerkdiensten, later kwam het leiderschap van een damesvoetbalteam bij. Haar huis met twee eigen kinderen en drie gehandicapte pleegkinderen staat altijd open. Ze werkt als groepsleider en haar gehandicapten komen regelmatig langs. ,,Gezellig.'' Zelfs op zondagochtend staan ze op de stoep, ,,omdat ze weten dat ik dan broodjes ga bakken''. Sommigen komen even langs om de stoep te vegen om vervolgens een paar dagen te blijven logeren

,,We leggen matrassen op de grond.'' Haar man is onlangs bestuurslid geworden van een hengelsportvereniging. ,,Daar help ik hem bij. Met de visvijver bijvoorbeeld.'' Ontspanning heeft ze genoeg. ,,Ik ga wel eens skeeleren met de kinderen. En werken. Dat is voor mij ontspanning.''

Denk niet dat het hoge aantal onderscheidingen wordt gehaald door de lat laag te leggen, bezweert Kuijten, die vorig jaar eveneens werd geridderd en binnenkort na veertig jaar gemeentelijke dienst het stadhuis verlaat. ,,Je moet voldragen zijn. Je moet ten minste vijftien of twintig jaar verantwoordelijk bestuurswerk hebben gedaan, actief in het verenigingsleven zijn geweest en activiteiten hebben verricht die zich uitstrekken over diverse terreinen.'' Kandidaturen worden pas na grondig onderzoek doorgestuurd. ,,Als de rijbevoegdheid is ontzegd wegens dronkenschap, dan komen de mensen niet in aanmerking.''

Het geheim van de Nuenense lintjesregen is ,,het rijke verenigingsleven'', zegt iedereen. De meesten doen daar niet moeilijk over. Het is iets wat erbij hoort. ,,Je bent een verenigingsmens of je bent het niet'', zegt Gerrit Smits uit Eeneind, actief in carnavalsvereniging De Riefels. De gepensioneerde tuinman zegt dat als er een goede structuur van organiseren is, de mensen vanzelf komen. Toch gaan ook de schaduwkanten van de moderniteit niet aan Nuenen voorbij. Zo wordt het volgens Smits steeds moeilijker om elk jaar een nieuwe prins carnaval te vinden, noodzakelijk omdat de regel in Eeneind luidt dat een prins carnaval pas na elf jaar een tweede keer prins mag wezen. ,,Ik begin meestal met zoeken in augustus, als iedereen van vakantie terug is, maar dan duurt het soms wel tot november tot ik iemand heb gevonden.''

Het sociale leven in Eeneind is niet meer wat het geweest is, zegt buurman Janus Jansen. ,,Er zijn veel nieuwe mensen komen wonen, meestal uit Eindhoven. Ze wonen hier wel, maar ze leven hier niet. Ik ken iemand die hier elke dag de hond komt uitlaten maar die als je goeiemiddag zegt gewoon niks terugzegt. Dat is jammer.'' Bij Janus mag iedereen binnenlopen. ,,Tenminste als ze goeie bedoelingen hebben. Bij ons is de voordeur achterom.'' Ook Janus werd vorig jaar onder strikte geheimhouding naar sociaal-cultureel centrum 't Klooster gelokt. Hij vindt het best aardig dat hij is geridderd, maar vindt het niet iets om trots op te zijn. ,,Als je maar lang genoeg aan de weg timmert, dan krijg je hem van eigens.'' Het lintje zit op z'n goeie pak. ,,Als ik mijn goeie pak aan moet, dan zit mijn lintje er meteen op.'' De 77-jarige Jansen is actief lid van de schutterij en was ook jarenlang betrokken bij de voetbalclub E.M.K. (Eenheid Maakt Kracht). Daar was hij kantinebeheerder, grensrechter, penningmeester en schrijver van het clubblad. ,,Als er een elftal kampioen werd, gingen de voetballers naar het café. Ik ging snel naar huis, schreef een verslag, stencilde het en deelde het anderhalf uur later in het café uit.''

Of er in de toekomst weer zo veel lintjes zullen vallen, wagen kabinetschef Kuijten en burgemeester Ligtvoet te betwijfelen. Niet alleen vanwege de gemeentelijke herindeling, waardoor Nuenen op de nominatie staat door Eindhoven te worden ingelijfd. Kuijten vermoedt volgend jaar ,,slechts'' twaalf mensen te kunnen voordragen. Ligtvoet: ,, Eéns droogt het op. Er is nu een piek door een actieve generatie. Die moet worden opgevolgd door een nieuwe eerst voldoende jaren verzamelt voordat ze gedecoreerd kan worden.''