Hollands Dagboek: Jan Jaap van der Wal

Cabaretier Jan Jaap van der Wal (22) is comedian bij de Comedytrain, columnist in het AD magazine en teamcaptain in het satirische tv-programma `Dit was het Nieuws'. Deze week trad hij op met zijn theater- programma Out Now. Hij woont in Amsterdam, samen met zijn vriendin.

Woensdag 17 april

Vandaag een vrije dag. Maar de vraag is natuurlijk: heb je een vrije dag als het kabinet gisteren is gevallen? Veel televisie kijken, krant doorlezen. Ik wil er zoveel mogelijk van weten. Dit is toch mijn eerste kabinetscrisis.

Op de voorkant van de Volkskrant staan de meningen van een aantal prominenten. Vreselijk.

De mening is in Nederland sneller dan de waarheid. Waarom zou ik willen weten wat scheidsrechter Dick Jol van de val van het kabinet vindt? Hou je mening voor je. Jack Spijkerman is de politiek dankbaar ten faveure van zijn eigen programma.

Politiek is volgens mij een onderdeel van de samenleving, net zoals de kunst dat is en wellicht de sport. Daarin is de politiek net zo doordrenkt met egoïsme en lamlendigheid als de rest van de samenleving. Waarschijnlijk kan Spijkerman beter dank zeggen aan de verdovende welvaart of de moedeloos makende ongeïnteresseerdheid. Hij mag God danken. Op z'n blote knieën.

Tuurlijk ligt er een taak voor grappenmakers, maar dat is niets meer dan als aasgieren zoeken naar het overgebleven vlees. De grap zit in het detail, het verhaal in het grotere geheel.

Je moet als grappenmaker je publiek altijd meerdere stappen voorblijven, dat is je beroep.

Roepen dat het allemaal schandalig is en dat ze met z'n allen in 1995 al hadden moeten opstappen is dus niet interessant. Dit zeg ik zonder cynisch te willen klinken, maar de grappenmaker spreekt doorgaans toch vanuit een bevoorrechte, makkelijke positie.

Toen ik achttien werd, was de dienstplicht zelfs al afgeschaft. Dus moet ik mezelf als grappenmaker uitdagen, verder gaan, andere verhalen opvoeren als metafoor. We wachten af.

's Avonds een documentaire bij de IKON over het groeiend aantal zelfmoorden onder Japanse topmanagers. Eén verhaal blijft hangen. Een directeur wiens bedrijf failliet is gegaan pleegt zelfmoord zodat zijn werknemers betaald kunnen worden met het geld dat vrijkomt door de levensverzekering.

Morgen spelen in het altijd pikante Zevenaar.

Donderdag

Ik vraag aan een jongen op het station van Zevenaar waar het theater is. ,,Welk theater'', vraagt hij, alsof er in Zevenaar drie theaters zijn. ,,De Bommersheuf'', zeg ik uit mijn hoofd.

,,Oh, nou helemaal rechtdoor lopen, tot aan de Edah, en als je dan rechts kijkt zie je de Bommersheuf.''

Wie dacht dat het artiestenbestaan louter uit glitter en glamour bestaat, komt bedrogen uit. Theaters en Edah's kunnen naast elkaar bestaan in Nederland.

Zevenaar lijkt op Culemborg en op Zaltbommel.

De Bommersheuf zit vol en is een warm, gezellig theater als het vol zit.

Het wordt een mooie avond. Na tien minuten begin ik over het kabinet. Ik roep dat het toch een schande is en dat die arrogante politici in 1995 allemaal hadden moeten opstappen.

Een geweldig applaus valt mij ten deel. Ik word enthousiast en verhef mijn stem. ,,We laten ons vrijwillig in de armen van Pim Fortuyn drijven, dat kan toch niet mensen.'' Gejuich klinkt op van de tribunes. Ik roep nog twee keer hoe sukkelig Jan Peter Balkenende er uitziet en ik moet drie minuten wachten voordat de zaal enigszins gekalmeerd is.

Wat is het toch fantastisch om een geëngageerd cabaretier te zijn.

Morgen naar het subtiel erotische Barendrecht.

Vrijdag

Amsterdam-Barendrecht met de trein duurt te lang om het vol te kunnen houden. Ik ga vrijwel altijd met de trein naar optredens en de regel is: hoe vaker je moet overstappen, hoe grauwer is het publiek waarmee je overblijft.

Je doet als rondreizend artiest eigenlijk ook een soort vergelijkend warenonderzoek.

Welk restaurant is goed, welk theater is leuk, welke technici zijn goed en welke niet.

Ik ben deze tour op culinair gebied veel tegengekomen. Wist u dat in Goor en in Druten Chinese restaurants zitten die tot de wereldtop behoren?

De kipsaté in Barendrecht geef ik een zeven min.

Het theater is een leuk theater met aardige mensen. Het is een hele brede zaal. Wat je tijdens het spelen een paranoia gevoel geeft. Ondanks dat je in een zwart gat staat te kijken, moet je de indruk wekken dat je iedereen aankijkt. Dus de mensen die helemaal links zitten willen aandacht, maar helemaal rechts ook. Als er dan ook nog een balkon is, heb je helemaal spierpijn na afloop.

Op één mobiele telefoon midden in een grap na, een goede avond.

Voor middernacht thuis, want morgenochtend Spijkers met Koppen en 's avonds het minnenswaardige Voorburg.

Zaterdag

Vast ritueel. 10.00 opstaan. Column voor Spijkers met Koppen schrijven. 11.30 klaar en met de trein naar Utrecht.

Ik schrijf nu al anderhalf jaar de column voor Spijkers.

Als het goed is, zit zo'n column al de hele week in je hoofd en schrijf je 'm zaterdagochtend dus in anderhalf uur uit. Al schrijvende kom je vaak tot wat kleine extra grapjes of een goed einde. Als je de hele week geen column in je hoofd hebt, moet je gaan zoeken. Door de stad lopen, krampachtig om je heen kijken. Hopen dat er iemand van z'n fiets valt, iets raars zegt en weer doorfietst. Helemaal geen inspiratie heb ik gelukkig nooit gehad.

Toen ik een huis ging kopen, moest ik een arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten.

Dat was niet makkelijk, omdat ik dan bij geen inspiratie uitgekeerd moest krijgen, maar daar wilden ze niet aan.

De sfeer bij Spijkers met Koppen is altijd leuk. Beetje met vrienden van het cabaret klessebessen over deze zaal zus en die recensent zo.

Ik moet naar Voorburg, de Tobbe; ze wensen me veel plezier.

De Tobbe is een klein lieflijk zaaltje waar 150 mensen in kunnen. Dat is anders spelen dan een grote zaal. Ze zitten bovenop je, ze zien alles wat je doet, de lach duurt veel korter, dus je timing ligt anders. Het wordt een mooie, ontspannen avond.

Na afloop nog drie Tobbe-consumptiemuntjes opmaken en dan naar huis.

Zondag en maandag

Vandaag en morgen ben ik op Vlieland. Op de plek waar ik mijn gehele jeugd iedere vakantie, korte vakantie of weekend met mooi weer heb doorgebracht. Mijn ouders hebben het huisje met een dak van tentdoek weer opgezet en ik ga er voor het eerst sinds drie jaar weer eens kijken.

Er is niets veranderd en dat hoopte ik al. Het ruikt nog steeds hetzelfde, het duin is wel weer ietsje hoger geworden en het gesprek van de dag duurt nog steeds de hele dag.

Het gesprek van de dag op dit moment is ook het gesprek van de maand en waarschijnlijk nog van jaren: Het huis van Robert ten Brink.

Weekend miljonair Ten Brink laat een huis bouwen in de duinen van Vlieland. Het geraamte staat inmiddels en er is niemand op Vlieland die er nog niet eventjes stiekem is langsgefietst.

Ik ook dus. Het is gigantisch, het is kasteelachtig, het is pronkerig en a-sociaal, het is de doodsteek voor een prachtig eiland. Ik snap dat je van een eiland kan houden, dat je – weet ik hoeveel – dochters er graag komen, maar met zo'n huis verpletter je alle charme.

Ik hoop dat er niet meer van dit soort BN'ers op het idee komen zoiets te doen, anders ben ik bang dat het er over een paar jaar niet meer hetzelfde ruikt.

Dinsdag

Deze week moet ik vier keer spelen dus vandaag nog even ontspannen en opladen voor de rest van de week. Mijn vriendin heeft het plan opgevat om naar de Apenheul te gaan.

Goed plan, de Apenheul is helemaal te gek. Mijn eerste keer daar.

Ik heb het meteen naar mijn zin. Volgens mij hebben de apen het ook naar hun zin en daarom is het zo'n leuke dag. We moeten voor de ingang een aapvrije tas pakken en daar onze spullen in doen. Maar als er dan een aapje op de schoot van je vriendin gaat zitten en je wil de fotocamera pakken, sta je zo te hannesen met die tas, dat zelfs die apen je aankijken met zo'n blik: ,,Jij hebt geen idee hoe je voor lul staat.'' Het geeft niet, want ik heb een leuke dag.

Mijn angst voor kinderboerderijdieren ben ik nog steeds niet helemaal kwijt, merk ik, als ik zeer ongemakkelijk sta te staan tussen de kippen en de geiten.

Het wordt heel druk in het kinderboerderijtje als er ook nog een groep verstandelijk gehandicapten binnenkomt. Die houden wel van dieren. De leidster van de groep gehandicapten raakt het overzicht kwijt en pakt mijn hand beet. ,,Kom maar'', zegt ze.

,,Een andere keer'', zeg ik. Ze kijkt om en schiet in de lach. Zie daar een column.

's Avonds lekker eten, lekker bij mijn vriendin liggen op de bank.

Zappend tussen Barcelona-Real Madrid en Sex and the City voel ik mij de ideale man.

Bovenal voel ik mij gelukkig.

Morgen spelen in het exhibitionistische Hardenberg.

Woensdag 24 april

Na de première in maart speel ik de voorstelling nu zonder zorgen. Echte zenuwen heb ik nooit gehad, maar zorgen dus wel. De voorstelling is af. Hij is hoe ik 'm wil en ik weet wat werkt en waarom het werkt. Het gevaar is dat je de voorstelling op de automatische piloot gaat spelen, maar gelukkig weet ik nog iedere keer wat ik wil vertellen en waarom ik iets wil vertellen. Om mezelf scherp te houden probeer ik veel te improviseren.

Niet alleen met de zaal, maar ook met de grappen. Terwijl ik de ene grap vertel, probeer ik na te denken of ik de volgende grap misschien niet eens een ander accent kan geven of een ander tempo.

Zo blijft de voorstelling fris en blijf je zelf fris.

Ik spreek een man op de eerste rij aan. Hij werkt bij defensie. Gevoelig. Ik vraag ,,Blauwhelm?'', omdat ik dat echt wil weten. Er gaat een ooooohhh door de zaal. De hypocrisie. Iedereen denkt het, ik vraag het en dan is het ooooohhh. Hij blijkt marinier te zijn.

Na afloop nog even napraten met twee middelbare schoolmeisjes, die voor het vak CKV, cultureel kunstzinnige vorming, een verslag van mijn voorstelling moeten maken. Ze vragen of het moeilijk is om al die grappen te verzinnen.

,,Alle grappen zijn er al, het is alleen de kunst om ze als grap te herkennen. Dat is mijn talent en dat moet ik ontwikkelen.'' Dat wordt een dikke voldoende, meiden!

De mening is in Nederland sneller dan de waarheid