Geld-lobby op de bres voor oude zekerheden

Ondergraven nieuwe, internationale boekhoudregels het Nederlandse pensioenstelsel en de hypotheekmarkt? Waarderen tegen marktwaarde zet zekerheden op zijn kop.

De wereld één markt, maar niet in Nederland. De lobby van de Nederlandse financiële wereld tegen nieuwe internationale boekhoudregels is paraat in Den Haag en Brussel. Al zijn deze zogeheten International Accounting Standard (IAS)-regels in Nederland én internationaal nog in discussie en is invoering nog enkele jaren verwijderd, de schoten voor de boeg klinken als salvo's door de polder.

De voorstellen zullen grotere uitslagen in de winstcijfers van bedrijven veroorzaken. Daar houden traditioneel op stabiliteit en voorspelbaarheid gerichte managers niet van. Zij beroepen zich daarbij op angst bij beleggers voor heftiger fluctuaties. Maar op marktprijzen geënte boekhoudregels reduceren ook de ruimte van managers om hun winst `te sturen'.

Bestuursvoorzitter K. Storm van verzekeraar Aegon streed tot bijna zijn recente pensionering tegen voorstellen van het ministerie van Financiën die verzekeraars verbieden om beleggingswinsten over meerdere jaren uit te smeren, zoals Aegon en conglomeraat Achmea doen.

Financieel directeur C. Maas van bank en verzekeraar ING noemde twee weken geleden tegenover financieel analisten een ander gevolg van de boekhoudvoorstellen: geen woninghypotheken meer tegen een vaste rente. Bij waardering van hun leningen tegen marktwaarde kan de winst van banken en verzekeraars op en neer springen als de rente verandert.

En afgelopen week stuurden werkgevers en werknemers, de dominante beslissers in de Nederlandse pensioenwereld, een brandbrief naar minister Zalm van Financiën. Doordat overschotten/tekorten in de pensioenregeling straks in de cijfers van bedrijven moeten worden verwerkt, vreest de pensioenlobby voor extra fluctuaties in de bedrijfswinsten, verontruste beleggers en groeiende animo bij bedrijven om hun pensioentoezeggingen te versoberen.

Is het Nederlandse stelsel, waarin de pensioentoezegging is gekoppeld aan de AOW en het laatst verdiende loon, in gevaar? Bij de invoering, dit jaar, van vergelijkbare boekhoudregels in het Verenigd Koninkrijk bleken grote verschillen te bestaan: staalbedrijf Corus heeft bijvoorbeeld een aantrekkelijk overschot, andere hebben gevaarlijke tekorten.

Diverse ondernemingen grepen de gewijzigde boekhoudregels aan om een pensioensysteem in te voeren dat cruciale risico's (inflatie, beleggingen) niet langer bij het collectief legt, zoals in Nederland, maar bij individuele werknemers.

De vraag is echter of de boekhoudvoorstellen wel gevolgen hebben voor Nederland. Pensioenfondsen zijn als stichting georganiseerd en staan, juridisch gezien, los van de onderneming of bedrijfstak waarvoor zij werken. De werkgever benoemt doorgaans de helft van de bestuurders, maar of hij daarmee beslissende invloed heeft op het fonds? En als hij dat niet heeft, kan hij moeilijk worden verplicht om de vermogenspositie van het pensioenfonds in de cijfers van de onderneming te verwerken.

Overigens winkelen sommige ondernemingen al selectief. Zo is post- en vervoerbedrijf TPG voor de waardering van zijn pensioenverplichtingen overgestapt op Amerikaanse regels van marktwaarde, hetgeen de jaarlijkse pensioenkosten ruimschoots heeft gehalveerd. Het TPG-pensioenfonds daartegen is aangesloten bij de bedrijfstakpensioenfondsen die tegen zulke regels lobbyen.

Om aan de gevolgen van de IAS-boekhoudregels te `ontkomen' zullen de werkgevers en werknemers de onafhankelijke positie van `hun' pensioenfonds wellicht expliciet moeten verankeren. Het demissionaire kabinet koerste al in die richting.

De angst voor marktwaardering kent sinds kort echter een opvallende tegenstem. Pensioenfonds ABP (151 miljard euro vermogen) voor leraren en ambtenaren waardeert met ingang van 2001 alle bezittingen en verplichtingen op marktprijs. Een zegen, zegt de directie. Maar ABP heeft, in tegenstelling tot banken en verzekeraars, dan ook geen last van aandeelhouders en andere financiers die bij plotselinge winstdalingen hun geld terugtrekken.

ABP roemt de inzichtelijkheid van het nieuwe systeem boven de oude methodiek met buffers en stille reserves. ,,Dit is de weg die de financiële wereld zal gaan'', voorspelde ABP-topbelegger J. Frijns vorige week bij de publicatie van het ABP-verslag. ,,De trend is naar volledige marktwaardering.''