Democratie Mali is op hol geslagen

Mali kampt met een overmaat aan democratie. Vierentwintig kandidaten doen morgen een gooi naar het presidentschap. Het land telt 88 partijen.

Het wordt dringen geblazen in de stembureaus morgen in Mali. Maar liefst 24 kandidaten dingen naar het presidentschap en ieder mag in elk stemlokaal twee waarnemers benoemen. De democratie van Mali is een beetje op hol geslagen, vindt menige Malinees. ,,Dit valt niet meer op te brengen'', verzucht minister Ousmane Sy die belast is met de organisatie van de verkiezingen. ,,Het kost veel te veel geld om al die gezichten op het stembiljet te drukken en om iedere kandidaat zendtijd op radio en tv te geven. Bij de volgende verkiezingen moeten we een wet aannemen die het aantal kandidaten beperkt.''

Mali telt 11 miljoen inwoners en 88 politieke partijen. Onder de 24 presidentskandidaten bevinden zich leraren, advocaten, een emigrant die al jaren in Frankrijk woont, een handelaar in krokodillen, een religieuze leider en een komiek die belooft dat er onder zijn leidersschap meer gelachen gaat worden. Het land van president Alpha Oumar Konaré, die na zijn twee ambtstermijnen moet aftreden, staat model voor de ideale Afrikaanse democratie volgens Westerse donorlanden. Zij dragen zeven miljoen euro bij, een derde van de kosten van de verkiezingen.

Mali is arm als een straathond en zo rijk als het Rijksmuseum. Méér dan 72 procent van de bevolking leeft onder de armoedegrens van een dollar per dag. Maar het herbergt unieke Afrikaanse kunstschatten die stammen van eeuwenoude naties. Met trots praten Malinezen over de glorie van Timboektoe, Ségou, Djenné, Mopti en het oude Songhai-rijk. En hun muziek behoort tot de beste van de wereld.

In een stoffig achterafstraatje in Bamako klinkt het fijne geluid van een harp, aangevuurd door de penetrante resonantie van trommels, met daaroverheen de galmende klaagzang van een dikke dansende dame. Ze draagt een T-shirt met de afbeelding van een kandidaat. Jong en oud swingt mee. Overal in de hoofdstad vinden vergelijkbare vrolijke verkiezingsbijeenkomsten plaats waarbij meer wordt gedanst en gezongen dan over politiek gepraat.

Het verkiezingsfeest gaat niet gepaard met moddergevechten tussen kandidaten, zoals in veel andere Afrikaanse landen. Het staatsapparaat wordt niet beschuldigd van fraude. ,,De autoriteiten doen heel erg hun best om de verkiezingen goed en eerlijk te laten verlopen'', concludeert de Ivoriaanse verkiezingswaarnemer Raphael Quattara.

De onafhankelijke verkiezingscommissie riep een gratis hotline in het leven voor kiezers die hun beklag willen doen. En in de Sahara in het noorden rijden in het brandend zand al sinds een week mobiele stembureaus achter nomaden aan om ook hen een kans te geven hun stem uit te brengen.

Het enige wat er aan de verkiezingscampagnes ontbreekt is inhoud. ,,Er vindt geen enkel debat plaats'', zegt professor Cheibane Coulibaly. ,,Dat maakt een slechte indruk op de bevolking die steeds minder respect opbrengt voor de politieke klasse.'' De huidige generatie burgerpolitici komt voort uit de revolutie van 1991 toen na een volksopstand het leger onder leiding van Amadou Toumany Touré een staatsgreep pleegde en de dictator Moussa Traoré afzette. ,,De bevrijders van toen zijn nu te veel bezig met het machtsspel en het oprichten van politieke partijen'', meent Sy Kadiatou Sow, voormalig minister en ex-gouverneur van Bamako. ,,Het democratisch gehalte blijft zwak omdat iedere politicus zijn eigenbelang nastreeft. Daarom zijn er zoveel kandidaten.''

Mali is de afgelopen tien jaar democratischer geworden maar ook armer en corrupter. Weliswaar groeit de economie maar het aantal armen neemt tegelijkertijd toe. Er wordt in de vrije pers veel geschreven over corruptie maar er vinden geen arrestaties van corrupte machthebbers plaats, althans niet als ze goede banden onderhouden met president Konaré. In die zin onderscheidt Mali zich niet van de Afrikaanse landen met autoritaire en dictatoriale leiders.

Democratie bracht de Malinezen geen sociale voorspoed. Waarom speelt de economie dan geen centrale rol in de verkiezingscampagnes? ,,Ach'', zegt een winkelier, ,,iedereen weet wat de essentiële kwesties van Mali zijn: armoede en verhoging van de productie. Daar hoeven de kandidaten het dus niet over te hebben. Daarom draaien de campagnes om wie van de kandidaten de meeste T-shirts uitdeelt en om de personages.''

Omdat de campagnes gespeend zijn van controverses valt moeilijk te voorspellen wie gaat winnen. Twee kandidaten met een imago van doortastendheid lijken koplopers: ex-militair Amadou Toumany Touré(ATT), die in 1992 na zijn militair regime de macht aan burgers overdroeg, en ex-premier Ibrahim Boubacar Keita (IBK) die na de chaos van de volksopstand in zes jaar weer orde schiep en een einde maakte aan chronische stakingen en demonstraties.