Café Van Klaveren

Vroeger was alles anders, dat weet iedereen, maar het blijft raar. Neem de match tussen Aljechin en Euwe in 1935, waardoor Euwe wereldkampioen werd. Door grootscheepse inzamelingsacties werd de match gefinancierd met de kwartjes en dubbeltjes van de Nederlandse schaakliefhebbers. Tijdens de match reisden Aljechin en Euwe het hele land door naar de kleinste provincieplaatsjes, waar plaatselijke comité's wat geld hadden verzameld om een partij te mogen zien.

De dertiende partij van de match om het wereldkampioenschap schaken, van Moskou tot New York ademloos gevolgd, werd gespeeld in Café Van Klaveren op de Middenweg in Amsterdam. Sommige scribenten zouden er een nieuwe alinea aan besteden om het nog eens plechtig in te prenten:

Café Van Klaveren op de Middenweg in Amsterdam.

Een onderzoeksteam van de schaakclub Max Euwe Amsterdam ging er vier jaar geleden op uit om het café te zoeken. Na gedegen studie bleek dat het adres Middenweg 88-90 moest zijn geweest. Het café bestond niet meer. In het pand vond het team een notariskantoor en een filiaal van de Rabobank. De Rabobank stond op verhuizen en terecht stelde onderzoeksverslaggever W.J. Nijenhuis voor dat zijn club er een klein museum zou vestigen, als eerbetoon aan Euwe en de schaaklievende café-uitbater A.W.J van Klaveren. Het is er niet van gekomen, geloof ik.

Een recent eerbetoon aan Euwe bracht de openingsvorser A.C. van der Tak in het Yearbook 62 van New in Chess. In een oud krantenknipsel vond hij een partij van Euwe, gespeeld in 1929 in een landenwedstrijd aan 100 borden tussen Nederland en Rheinland-Westfalen. Tot zijn verbazing zag Van der Tak dat Euwe in 1929 een partij won met een variant die nu als de hoofdvariant van de moderne Benoni-verdediging wordt beschouwd.

Wit Ludwig Engels-zwart Max Euwe, Den Haag 1929

1. d4 Pf6 2. Pf3 g6 3. c4 Lg7 4. Pc3 0-0 5. e4 d6 6. h3 c5 7. d5 e6 8. Ld3 exd5 9. cxd5 b5

Tot nu toe dacht men dat deze stelling het eerst was voorgekomen in Toloesj-Aronin, kampioenschap van de Sovjet-Unie 1948, maar Euwe was Aronin bijna twintig jaar voor geweest.

Hoewel Euwe een groot openingsonderzoeker was, zijn er geen belangrijke openingssystemen naar hem genoemd. Het komt doordat Euwe zelf de openingsboeken schreef en de varianten hun namen gaf. Hij wilde ze niet naar zichzelf noemen. Laten we het goedmaken door van nu af aan deze hoofdvariant van de Benoni de Euwe-variant te noemen.

Tegenwoordig is een methode bekend waarmee wit de Euwe-variant zonder risico met een klein voordeel kan bestrijden, maar in de loop der jaren hebben zwartspelers er veel plezier aan beleefd.

Wit Van Wely-zwart Topalov, Wijk aan Zee 1998

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 c7-c5 4. d4-d5 d7-d6 5. Pb1-c3 e6xd5 6. c4xd5 g7-g6 7. h2-h3 Lf8-g7 8. e2-e4 0-0 9. Lf1-d3 b7-b5 10. Pc3xb5 Na 10. Lxb5 Pxe4 11. Pxe4 Da5+ 12. Pfd2 Dxb5 13. Pxd6 moet zwart ploeteren voor remise. 10...Tf8-e8 11. Pf3-d2 Pf6xe4 12. Ld3xe4 Lc8-a6 13. a2-a4 Dd8-a5 14. Pb5xd6 Pb8-d7 Zwarts offers lijken een vermetel avontuur, maar hij volgde nog steeds gebaande paden. 15. Dd1-c2 f7-f5 16. Pd6xe8 Ta8xe8 17. Ke1-d1 f5xe4 18. Ta1-a3 c5-c4 De eerste nieuwe zet. Er was gebleken dat wit na 18...Ld3 19. Txd3 iets beter stond. 19. Ta3-e3 Da5xd5 20. Te3xe4 Te8-f8 21. f2-f3 Misschien een tempoverlies vergeleken met meteen 21. Te7, waarna 21...Dxg2 niet zo goed is wegens 22. De4. 21...Pd7-c5 22. Te4-e7 Lg7-f6 23. Te7xa7 c4-c3

MmMmMdlm

DMmMmMmg

imMmMcgm

mMbkmMmM

GmMmMmMm

mMaMmGmG

MAKBMmGm

mMCLmMmJ

24. Ta7xa6 Hiermee gooit wit de handdoek in de ring. Na 24. bxc3 Lc4 25. Ta5 Te8 26. Te1 Txe1+ 27. Kxe1 zou zwart zeker goede aanvalskansen hebben, maar een achterstand van een kwaliteit en drie pionnen is ook niet mis en ik denk dat hij niet beter heeft dan eeuwig schaak door 27...Pd3+ 28. Kd1 Pf2+ 24...c3xd2 25. Ta6xf6 d2xc1D+ 26. Kd1xc1 Tf8xf6 Met een stuk tegen drie niet zo erg sterke pionnen staat zwart nu duidelijk beter. 27. Th1-d1 Dd5-c6 28. Kc1-b1 Pc5xa4 29. Dc2xc6 Tf6xc6 30. Td1-d8+ Kg8-g7 31. Td8-d7+ Kg7-h6 32. h3-h4 Pa4-c5 33. Td7-f7 Pc5-e6 34. Kb1-a2 Tc6-a6+ 35. Ka2-b1 Pe6-d4 36. Tf7-f4 Pd4-f5 37. Tf4-e4 Ta6-d6 38. Kb1-c2 Pf5-g3 39. Te4-g4 Pg3-f1 40. Kc2-c3 Pf1-e3 41. Tg4-g5 Pe3-f5 42. Tg5-g4 Kh6-h5 43. b2-b4 Pf5-e3 44. Tg4-d4 Td6xd4 45. Kc3xd4 Pe3-c2+ 46. Kd4-e5 Pc2xb4 47. Ke5-f6 Pb4-d5+ 48. Kf6-g7 Pd5-e3 Wit gaf op.