Bill Gates, knapste van de rechtszaal

's Werelds ongekroonde softwarekoning verdedigde zich tegen de beschuldiging dat hij Microsofts marktmacht misbruikt. De rechter leek onder de indruk.

Zelden is een bedrijf zo door één man gesymboliseerd als Microsoft door Bill Gates. Zelden is een bedrijf, dat al is veroordeeld wegens concurrentievervalsing, in de rechtszaal zo knap gepresenteerd als voorvechter van individuele vrijheid. Wie anders kon dat doen dan Bill Gates?

's Werelds ongekroonde softwarekoning maakte deze week van zijn getuigenis in de rechtszaal in Washington een uniek evenement, om meer dan één reden. Het was misschien de eerste keer sinds John D. Rockefeller de macht van zijn Standard Oil Company negentig jaar geleden moest verdedigen, dat een Amerikaanse miljardair zijn extreme succes zo bescheiden wist voor te stellen.

De drie Gates-dagen in de rechtszaal kunnen doorslaggevend blijken in het proces dat negen staten (waaronder Californië, Connecticut en Iowa) hebben aangespannen. Zij gingen niet akkoord met het compromis dat het Amerikaanse ministerie van justitie bereikte met Microsoft nadat het Hof van beroep in de federale hoofdstad vonniste dat de softwaremaker de wet had overtreden door concurrenten uit de markt te drukken.

Een alleen rechtsprekende rechter, Colleen Kollar-Kotelly, moet nu oordelen of het compromis tussen Justitie en Microsoft recht doet aan de uitspraak van het Hof. Tegelijk moet zij nagaan of de aanvullende eisen van de negen staten terecht zijn. Zij willen dat Microsoft een kale versie van zijn besturingssysteem Windows (dat 90 procent van de bureaucomputers in de wereld aandrijft) uitbrengt.

Fabrikanten én computergebruikers zouden, als de negen staten hun zin krijgen, zelf kunnen bepalen of zij er hulpprogramma's, zoals de browser en de media player, van Microsoft of van andere producenten naast gebruiken. Microsoft heeft Windows met die hulpprogramma's verweven, terwijl computermakers contractueel worden verhinderd alternatieven mee te leveren. Daardoor werd bijvoorbeeld de eerste browser die de wereld veroverde, Netscape, vrijwel teniet gedaan.

Gates getuigde in 1998, in het eerdere anti-trustproces aangespannen door de regering-Clinton, via een video-opname. Zijn geïrriteerde optreden werd toen gezien als een factor in de veroordeling die hem kwam te staan op het rechterlijk bevel het bedrijf op te splitsen (zoals dat is gebeurd met Standard Oil en AT&T). Het Hof heeft opsplitsing intussen onnodig verklaard.

Gates had zijn les geleerd en verscheen deze week in persoon, met zijn vrouw Melinda aan zijn zijde. Hij droeg een eenvoudig blauw pak, maakte tijdens de pauze praatjes met de bewakers in de rechtszaal en bleef vriendelijk en behulpzaam.

Het belang van de zaak voor hem bleek uit zijn schriftelijke verklaring van 156 pagina's en uit zijn extreme dossierkennis. De rechter leek ingenomen met zijn optreden. Zij lachte om Gates' grapjes en katte de advocaat van de negen staten een paar keer af. Dat belooft weinig goeds voor de staten.

De verdedigingslinie van de software-maker was verre van gematigd. Zonder in te gaan op het feit dat hij al is veroordeeld wegens het commercieel van de weg drukken van zijn concurrenten, stelde hij dat de eisen van de negen zijn bedrijf vrijwel vleugellam zouden maken. Bovendien zei hij dat Windows niet meer los te koppelen is van alle extra's die er de laatste jaren aan zijn toegevoegd. Maar tijdens zijn kruisverhoor moest hij toegeven dat Microsoft voor bepaalde industriële gebruikers wel degelijk een `modulaire' versie maakt (Windows XP Embedded), die als besturingssysteem kan functioneren zonder media player of browser.

Bill Gates was op zijn sterkst wanneer hij zijn uitvindersbedrijf voorstelde als de kracht die de versnipperde computerwereld aan één standaard heeft geholpen. Daarvan heeft iedereen geprofiteerd, was de stelling. Microsoft heeft de computerrevolutie mogelijk gemaakt.

En, zoals Gates gisteren in een radiovraaggesprek toevoegde: ,,Vroeger moest iedereen zijn krant of televisie maar geloven. De suprematie van Microsoft heeft het gebruik van informatie gedemocratiseerd.''