Zweven in de logica

Braxassallar-Takras, Marchrizar, Zaam, Buzim, Beez, Kauri, Maam Sagal, Mallum. Dit is maar een greep uit de overstelpende hoeveelheid duistere namen voor plaatsen en personen in De gevleugelde kat. Het debuut van literatuurwetenschapster Isabel Hoving is een boek zoals er maar weinig in Nederland verschijnen. Echte fantasy is het, vol verwijzingen naar legendes, sprookjes over het ontstaan van de wereld en andere (volks) verhalen, ingebed in een zoektocht van een jonge held en zijn companen. Joshua Tak, alias Jasje, een jongen uit Amsterdam, is door de collectieve droomwereld van de mensheid op zoek naar de Tembe, een volk dat op de grens van de tijd leeft.

De gevleugelde kat is een vol boek. Het intrigeert, maar irriteert ook. Hoving heeft zoveel vreemds te vertellen dat er een hoop `gewone' informatie bij inschiet: hoe de personages zich tot elkaar verhouden, en wat hun achtergrond precies is. Ze worden aan het begin kort getypeerd, en verderop heeft iedereen een bijzonder talent waarmee hij of zij de (droom)wereld tegemoet treedt. Veel meer kom je niet te weten.

Hovings boek heeft de logica van een droom, dus dat klopt ook wel. Maar het is vermoeiend, om steeds zo te zweven. Het begint verradelijk helder: `Later dacht Jasje wel eens dat het allemaal zo was gelopen omdat hij van handige dingetjes hield. Daar zit wel wat in: als hij niet zo hebberig was geweest dan was hij aan het begin al hard weggelopen en was er waarschijnlijk niets gebeurd. [...] Maar Jasje is de held van dit verhaal en ik wil dit tot zijn verdediging zeggen: hij pikt nooit van vrienden [...].' Hoving houdt deze toon, van de traditionele, alwetende (kinderboek-)verteller, niet vol. Expres niet, ongetwijfeld. Het perspectief komt steeds meer bij Jasje te liggen. Hij weet niet wat hem overkomt, en de lezer weet dat met hem ook niet. Soms wordt het te gek. Iets meer houvast had het boek boeiender gemaakt.

In het holst van de nacht gaat de telefoon. Jasje's moeder en haar drankzuchtige vriend horen niets. Het is een rinkel op speciale kinderfrequentie. Jasje neemt op. Een zekere Joost de Rover van handelshuis Giphart Internationaal, wil hem wat vragen. Wanneer is Karel de Vijfde geboren, waarom stierven de dinosauriërs uit, hoe `geraakt men in en uit een droom'. Jasje denkt dat hij aan een wedstrijd meedoet. Giphart Internationaal belt nog een paar keer. Uiteindelijk loopt Jasje via zijn eigen huis naar het bedrijf. De balkondeur komt ineens uit op een kamer, die weer uit komt op een kamer, etc. Ze lijken op elkaar als familieleden, die kamers, maar zijn allemaal anders van sfeer. Hoving wijst hier al vooruit naar de rest van haar wonderlijke verhaal.

Giphart Internationaal blijkt een enorm bedrijf te zijn dat spullen verkoopt in droomwerelden, `umaija' genaamd (een begrip uit het Sanskriet, licht een van de chefs toe). De tegenwoordige wereld is verzadigd, vol van spullen, of te arm om iets aan te schaffen, vandaar. De vertegenwoordigers zijn kinderen. Volwassenen hebben `sens', een zo groot besef van tijdgrenzen dat ze niet soepel door de droomtijd reizen. Van Jasje wordt vermoed dat hij in staat is naar de echte verleden tijd te reizen. Hij weet niet waarom. Als medewerker van het handelshuis wacht hem een goed loon. Een fors bedrag aan euro's, maar hij kan ook iets van Gipharts handelswaar kiezen. Hovings humor blijkt uit de opsomming van handelswaar: een opvouwbaar vuurtje voor als je moet wachten op een tochtig perron, pratende, lezende en schrijvende pennen, smaakveranderaars die witlof naar aarbeien met slagroom doen smaken.

Dit begin spreekt tot de verbeelding. In de rest van De gevleugelde kat gaat het er jammer genoeg zwaar, serieus en symbolisch aan toe. Een beetje moralistisch soms ook. Het boek draait haast letterlijk om de twee-eenheid. Droom en werkelijkheid, heden en verleden, het goed en het kwaad, de een en de ander en ga zo maar door. Jasje hervindt zijn bij de geboorte gestorven evenbeeld, zijn tweelingzus, die, uiteraard niet zomaar, Jericho heet. En uiteraard vindt hij ook zichzelf, op de grens van zijn volwassenheid. Alles klopt, in dit ambitieuze en respect afdwingende boek, toch is het niet helemaal gelukt.

Isabel Hoving: De gevleugelde kat. Querido, 510 blz. E17,95 Vanaf 11 jaar