`Veel te weinig toezicht op Arbvo'

De rekening voor de staat van het debacle met Arbeidsvoorziening (Arbvo) zal oplopen tot ruim 850 miljoen euro. VVD'er Henk Kamp weet wie de hoofdschuldige is.

Het Tweede-Kamerlid Henk Kamp (VVD) heeft de bedragen maar eens opgeteld. Arbeidsvoorziening, de vorig jaar opgeheven landelijke organisatie van arbeidsbureaus, kreeg tien jaar lang jaarlijks zo'n 750 miljoen euro van het rijk: totaal 7,5 miljard euro. Daar bovenop komen nog honderden miljoenen: onjuist besteed geld uit het Europees Sociaal Fonds (ESF) tussen 1994-1996: 157 miljoen, ESF-fouten tussen 1997-1999: naar verwachting 95 miljoen. Het nieuwe `reïntegratiebedrijf' Kliq kreeg vorig jaar 86 miljoen. De staat kocht voor 168 miljoen alle aandelen in Kliq en het Centrum voor Vakopleiding waarvan volgens Kamp zeer ongewis is of dat geld ooit nog iets oplevert. En zoals de laatste bestuurder, hoogleraar L. Koopmans, berekende kost de ontmanteling van Arbvo 353 miljoen euro aan onder meer exploitatietekorten, negatieve saldi en wachtgelden. Totaal: ruim 850 miljoen euro. De hoofdschuldige van dit debacle is volgens Kamp de huidige PvdA-lijsttrekker, Ad Melkert.

Kamp: ,,Arbvo heeft veel te weinig rendement gebracht. Arbvo is tien jaar lang niet op orde geweest. Arbeidsvoorziening bemiddelde misschien weliswaar honderdduizenden naar een baan, maar daar waren veel mensen bij die anders ook een baan hadden gevonden.''

Arbeidsvoorziening werd in 1991 verzelfstandigd en kreeg een `tripartiet' bestuur met vertegenwoordigers van de vakbonden, van werkgevers en de overheid.

Deze verzelfstandiging geldt inmiddels als mislukt. Het kabinet besloot twee jaar geleden Arbvo voor een deel op te heffen en voor een ander deel te laten opgaan in nieuwe organisaties. Een laatste Kamerdebat over Arbeidsvoorziening met minister Vermeend (Sociale Zaken, PvdA) ging vorige week niet door. Het was gepland op de dag dat het kabinet viel. Kamp had harde kritiek in petto voor de PvdA-ministers van Sociale Zaken Melkert (1994-1998) en De Vries (1998-2000) over hun toezicht op Arbvo in de jaren '90.

Hoe heeft minister Vermeend (PvdA) het probleem Arbvo aangepakt?

,,Goed. Vrij snel nadat hij in 2000 was aangetreden, heeft hij versneld een einde gemaakt aan Arbvo. Vermeend valt niet veel te verwijten. Alleen had hij de Tweede Kamer wel wat actiever en beter mogen inlichten. Alle bedragen over hoeveel het allemaal gaat kosten, heb ik uit verschillende voorjaars- of najaarsnota's moeten halen. De slechte boodschap is gedoseerd aan de Kamer gepresenteerd. Het totaalbeeld hebben we niet gekregen.''

Wie was verantwoordelijk voor de mislukking?

,,De bestuursconstructie was driedubbel gecompliceerd. Bestuurders hadden onvoldoende capaciteiten. Maar bovenal schoot het toezicht van de minister van Sociale Zaken schromelijk te kort. Met name in de tijd dat Melkert minister was, ook na de nieuwe Arbeidsvoorzieningswet van 1996.''

Melkert verweerde zich eerder dat het parlement destijds zijn voorstellen voor beter toezicht tegenhield.

,,Dat is aantoonbaar onjuist. De Kamer heeft er juist voor gezorgd dat er externe accountantscontroles kwamen. Dat wilde Melkert niet. Hij heeft bijzonder slecht toezicht gehouden. Arbvo gaf ESF-geld in strijd met de regels uit. Daarom moeten we nu zoveel geld terugbetalen. Het rijk betaalde jaarlijks 750 miljoen euro aan Arbvo, maar of dat enig rendement had werd nooit duidelijk, omdat de administratie niet deugde. Men schafte voor 95 miljoen euro een automatiseringsysteem aan dat niet is ingevoerd, terwijl sommige medewerkers hun gegevens in schriftjes bijhielden.''

Wat is uw politieke oordeel over de achtereenvolgende ministers?

,,Vermeend kun je niet veel aanrekenen. Klaas de Vries deed ook te weinig, maar hij besloot tenminste nog om met Arbvo te stoppen. Maar Melkert? Die zou, als hij nog minister was geweest, een onoverkomelijk probleem met de Kamer hebben gehad over de ESF-affaire en het rapport van Koopmans. Die had moeten aftreden.''

Dat is allemaal gemakkelijk gezegd. U roept dit natuurlijk vooral vanwege de verkiezingen?

,,Ik heb de schijn tegen, de campagne is begonnen. Maar ons werk gaat door tot de laatste dag. Over zaken die van belang zijn ga ik mijn mond niet houden. En het rapport-Koopmans hebben wij pas recent ontvangen.''

Vorig najaar speelden dezelfde zaken in het debat over de ESF-affaire. Waarom heeft u toen niet doorgebeten met een motie van wantrouwen? U diende een motie in die zelfs door de PvdA werd gesteund.

,,We hadden Vermeend weg kunnen sturen, terwijl die het juist goed heeft gedaan. Dat zou een zinloos gebaar geweest zijn. De PvdA heeft onze motie uiteindelijk gesteund in een poging die te ontkrachten. Terwijl het een harde motie voor Melkert was. We stelden dat `met betrekking tot ESF nagelaten is adequaat op te treden en dat de gevolgen daarvan ernstig zijn'. Dat Dijkstal een krachtiger motie zou hebben tegengehouden is onzin. Dijkstal heeft nooit op de rem getrapt.''

Kan Melkert nog premier worden?

,,Dat oordeel laat ik graag aan de PvdA en de kiezer over. De man heeft zich misschien na zijn ministerschap verder ontwikkeld.''