Nieuwe stijl van politiek anno 1970

Europarlementariër Max van den Berg (PvdA) zat er wat ongemakkelijk bij. Dan weer stevig met zijn handen over elkaar, dan weer diep nadenkend met zijn rechterhand in zijn grijze haren.

Who dunnit? Dat was de vraag van een discussieavond in zaal de Unie in Rotterdam over de opkomst van `populistische politiek in Europa'. Waarom komen radicaal-rechts en extreem-rechts zo op? Is het de kracht van rechts zelf, komt het door de zwakte van de gevestigde politiek of is het volk zo dom? Of is het vooral de schuld van sociaal-democraten?

Europarlementariër Lousewies van der Laan (D66) kon zich in de laatste optie wel vinden. De opkomst van extreem-rechts, zo zei ze plagerig, ,,is natuurlijk ook een afstraffing voor de sociaal-democraten.''

De Brusselse politicoloog Dirk Jacobs zag het genuanceerder. Naast het klassieke links/rechts ontstaan er nieuwe breuklijnen in de Europese politiek: materialisme versus immaterialisme en multiculturalisme versus etnocentrisme. ,,Het verschil tussen sociaal-democratie en liberalisme vervaagt. Deze partijen hebben geen antwoord kunnen vinden op de nieuwe breuklijnen.'' Jacobs benoemde nog wel de grote verschillen tussen Flip Dewinter van het Vlaams Blok en Pim Fortuyn. De eerste rekent hij tot extreem-rechts; Fortuyn is eerder radicaal-rechts. Dewinter en Fortuyn appelleerden wel allebei aan hetzelfde ressentiment jegens bepaalde bevolkingsgroepen, maar Fortuyn wil zich volgens Jacobs niet buiten de democratie begeven. De bestaande partijen hebben de verkiezingen volgens hem verloren met het desastreus verlopen lijsttrekkersdebat op de avond van de gemeenteraadsverkiezingen.

Max van den Berg was niet zo pessimistisch. Hij verwacht dat de PvdA opnieuw in de regering komt. ,,En in Duitsland gaan we de verkiezingen winnen.'' Maar Lousewies van de Laan kreeg in haar aanval op ,,de linkse arrogantie'' bijval uit het publiek, in totaal zo'n man of dertig.. ,,Ze'', zei een man doelend op de Rotterdamse PvdA, ,,verdommen het om te kijken waar de rancune vandaan komt.''

Max van den Berg begon zich steeds meer te ergeren. Hij probeerde de Rotterdamse man nog van repliek te dienen met de verdiensten van meer dan vijftig jaar links aan de macht in de havenstad. ,,Kijk nou wat u doet'', liet de man Van den Berg niet uitspreken. ,,U noemt alleen de goede punten en weigert verder te kijken.''

Sociaal-democraat Van den Berg had er na verloop van tijd echt genoeg van. ,,Ik voel er niets voor om in het beklaagdenbankje gezet te worden. Paars was een fantastische doorbraak.'' Maar hij gaf toe dat nieuwe wegen naar de burger noodzakelijk zijn. ,,De partij zal dichter in de wijken moeten werken, met de beste mensen. Het moet een hele andere stijl van politiek bedrijven worden'', aldus Van den Berg.

Eerder op de avond al had hij verteld dat hij die nieuwe stijl als lokaal politicus al in 1970 in Groningen had toegepast. Met succes.