`Het gaat om de klank'

Dat het woord `vertaling' niet voorkomt in de Nederlandse uitgave van James Joyce's Finnegans Wake was een eis van Stephen Joyce (1933), de kleinzoon van de schrijver en de beheerder van zijn nalatenschap. Deze inmiddels gepensioneerde ambtenaar waakt onophoudelijk over de nalatenschap van zijn grootvader. Vanuit zijn huis op het Kanaaleiland La Flotte heeft hij al verschillende processen aangespannen: tegen het gebruik van teksten van zijn grootvader door mensen die hem niet bevallen of in toepassingen die hem niet aanstaan. De afgelopen jaren speelde hij een rol in conflicten over onder meer een film naar Joyce's beroemdste roman Ulysses, de opname van Joyce's werk in een bloemlezing, een volgens de makers `schandalig gedurfde' musical en wees hij het verzoek van een jonge Ierse componist af om de regels `As we there are where are we are we there from tomittot to teetootomtotalitarian. Tea tea too oo' in een koorzang te gebruiken.

Op Joyce's instigatie is de Nederlandse uitgave van Finnegans Wake niet alleen tweetalig, maar komen de Nederlandse en Engelse tekst ook per pagina precies overeen. ,,Ik ben zeker geen tegenstander van vertalingen'', meldt Joyce per fax. ,,Integendeel. Het is moeilijk voor te stellen hoe interculturele relaties zich zouden kunnen ontwikkelen zonder de vertaling van romans, gedichten en toneelstukken. Soms zijn vertalingen zelfs beter dan het origineel, zoals Baudelaire's vertaling van de gedichten van Edgar Allan Poe.''

Bij Finnegans Wake ligt dat echter niet zo eenvoudig: ,,Waar het mij om gaat is dat bepaalde literaire werken eenvoudig niet te vertalen zijn. Wat iemand kan doen met een uniek boek als de Wake is aanpassingen of versies in andere talen maken. Om lezers iedere mogelijke kans te geven om greep te krijgen op het boek hebben mijn vrouw en ik besloten dat alle versies in andere talen van Finnegans Wake `adaptaties' genoemd moesten worden en dat Joyce's `Engels' naast het, in dit geval, Nederlands wordt afgedrukt.'' Zelf heeft Joyce zich niet veel gemengd in de totstandkoming van de Nederlandse uitgave, zegt hij. ,,De tekst is uitvoerig gecontroleerd door Geert Lernout, die ook een van de bezorgers is van The Finnegans Wake Notebooks die bij uitgeverij Brepols verschijnen.

,,De belangrijkste taak van `The Estate of James Joyce' is eenvoudig, rechtdoorzee, maar zeer moeilijk te bereiken: het veilig stellen, bewaren van de Integriteit, de Geest, de Letter zowel als het Recht van een van de reuzen van de twintigste-eeuwse literatuur.

,,Nog een belangrijk punt. De teksten van mijn grootvader hebben ook een grote klank-kwaliteit – waarschijnlijk omdat hij ook een zanger was met een fijne tenor en een diepgaande muziekliefde. En als je, zelfs zijn proza, hardop hoort voorlezen door iemand die daartoe in staat is, dan kan dat de luisteraars/lezers verrassende nieuwe inzichten bezorgen en inzicht in wat hij schreef. Ik weet niet hoe James Joyce's oeuvre in het Nederlands klinkt, maar in het Engels kan het werkelijk wondrous zijn. Helaas is de enige volledige voorlezing van Finnegans Wake afschuwelijk.''