Bron van legenden

Als Emir ibn Al-Chattab echt dood is, zal hij vanuit het paradijs grinniken om het mysterie dat zich nu ontvouwt. De Tsjetsjeense rebellen ontkennen zijn dood, de Russische geheime dienst FSB denkt het ditmaal zeker te weten. In een speciale operatie zou de krijgsheer al in maart zijn vermoord. Een lichaam heeft de FSB niet, wel weet men waar het begraven ligt.

Het mysterie dat Chattab tijdens zijn leven omhulde, zet zich in zijn dood voort. De krijgsheer is een bron van legenden. Chattab die in Afghanistan een zware mitrailleurkogel in de buik krijgt, maar weigert zich te laten behandelen. Die twee vingers verliest in Tadzjikistan en doorvecht met wat honing op de wond, zoals de profeet voorschrijft. ,,Wij zijn allen in Allahs handen'', zei hij in zijn laatste interview.

Legendevorming, met dat doel liet de krijsheer al zijn gevechtshandelingen vastleggen door een eigen cameraman. Chattab geloofde in `jihad in de media'. Video's van zijn overwinningen circuleerden overal in de Arabische wereld: de overval op een Russisch konvooi in april 1996, waar Chattab zelf de overlevenden executeerde, zelfmoordaanvallen in 2000. Chattab voorzag de beelden van zijn bloemrijk, aan de Koran ontleende commentaar. Het ronde hoofd met baard en lang, krullend haar, de baret en Palestijnse shawl: Chattab was de laatste jaren een ikoon van Al-Qaeda.

Maar feiten zijn schaars. Wat is zijn echte naam? Is hij Jordaniër of Saoediër? Zelf laat Chattab weten dat hij in 1970 geboren werd in een rijk gezin. In 1987 stond hij op het punt in de Verenigde Staten te gaan studeren. Tegen de wens van zijn familie meldde Chattab zich evenwel in Afghanistan om daar tegen het Rode Leger te vechten. Later mengde hij zich in de Tadzjiekse burgeroorlog.

De vijand bleef dezelfde: de Russen en hun bondgenoten. En Chattabs ambities waren groot. ,,We ontmoeten elkaar in Moskou, als Allah het wil'', zei hij onlangs.

Ergens in 1995 moet Chattab zich in Tsjetsjenië hebben gemeld. ,,Indertijd bestond er grote twijfel over de religieuze inclinatie van de Tsjetsjenen'', schrijven zijn fans. Want de Tsjetsjenen stonden onder leiding van ex-communisten als Doedajev en hun islam was van de soefische variant. Het strenge, puriteinse wahhabisme van Chattab was de Tsjetsjenen vreemd. Maar in de eerste Tsjetsjeense oorlog raakten de clan-structuren ontwricht en won het wahhabisme aan aanhang. Chattab sloot een vruchtbare vriendschap met de krijgsheer Shamil Basajev. Chattab bood Basajev toegang tot het geld, de wapens en Arabische vrijwilligers. Basajev beschermde Chattab, want de weerstand tegen diens wahhabisme bleef sterk.

Samen maakte het koppel Tsjetsjenië in het interbellum van 1996-1999 tot een bron van instabiliteit. Ze wilden de drie Kaukasische republieken Ingoesjetië, Tsjetsjenië en Dagestan in één staat verenigen. Dagestan was het eerste doelwit. In augustus 1999 vielen Basajev en Chattab een aantal bergdorpjes binnen. De inval mislukte, maar Rusland had een aanleiding om opnieuw Tsjetsjenië binnen te vallen.

Na de val van Grozny trokken Chattab en Basajev zich terug in de bergen. Eind vorig jaar leek het net zich te sluiten. Chattab raakte gewond, zijn onder-commandanten en cameraman sneuvelden. Deze lente zwol de geruchtenstroom aan. Chattab is in Afghanistan. Chattab verbergt zich in een grot. Chattab is dood. Het wachten is op het bewijs. Hoewel dat het natuurlijk nooit wint van de legende.