Het boek, de prijs en de cultuur

Tot 2005 heeft Nederland een vaste boekenprijs. Over wat er daarna met deze cultuurpolitieke maatregel zou kunnen gebeuren, verscheen gisteren een rapport. Een Europees beleid is er nog niet, wel hebben inmiddels zeven EU-landen besloten de afspraken tussen uitgevers en boekverkopers te vervangen door een wet. Een rondgang langs de Europese praktijk.

Wie in Duitsland Die Farm van de Amerikaanse thrillerauteur John Grisham wil kopen, moet lid worden van de boekenclub van uitgever Bertelsmann. Alleen daar kunnen de ware adepten van de al jaren immense populaire schrijver op dit moment terecht. Het boek komt pas in augustus in de reguliere boekhandels en is dan ook nog eens 4 euro duurder.

De grote Duitse boekhandelsketens vinden de handelswijze van Bertelsmann en uitgever Heyne, dat de Duitse rechten op het boek van Grisham bezit, niet grappig. De twee grootste winkelketens, Thalia en Hugendubel, proberen Heyne nu terug te pakken door boeken uit het assortiment van de uitgever alleen nog maar op bestelling te verkopen.

De rel rond Grisham is de nieuwste schermutseling in de Duitse boekenbranche over de vaste boekenprijs, de Buchpreisbindung. De Duitse boekhandel kent al sinds 1887 een stelsel van onderlinge afspraken waarin de prijs voor boeken wordt geregeld, het zogenoemde Sammelrevers. De regels liggen al jaren onder vuur.

Oorspronkelijk golden de afspraken tussen uitgevers en boekhandels voor het gehele Duitse taalgebied, maar na protesten van de Europese Commissie werd het Sammelrevers in 2000 tot Duitsland beperkt. De opkomst van de internetboekhandel zette het stelsel vervolgens opnieuw onder druk.

De Oostenrijkse winkelketen Libro begon Duitse bestellers via het web direct aan Duitse consumenten te verkopen – onder de voor Duitsland afgesproken prijs. In Duitse Libro-winkels verschenen computers waarmee de klant direct inkopen kon doen bij Libro's internetdochter. Een aantal Duitse uitgevers weigerde vervolgens nog langer aan Libro te leveren, waarop de Oostenrijkers een klacht indienden bij de Europese Commissie.

Na maanden onderhandelen vonden Commissie en boekenbranche elkaar vorige maand in een compromis. De vaste boekenprijs is geen overtreding van de Europese mededingingsregels, oordeelde Europees Commissaris Mario Monti eind maart. Maar de vaste boekenprijs geldt niet voor boeken die vanuit het buitenland aan de Duitse consument worden verkocht.

De vrede in de boekenbranche leek daarmee hersteld, totdat in de bewegingsvrijheid van de boekenclubs een nieuwe twistappel werd gevonden. De Duitse regering heeft dit voorjaar een voorstel aan de Bondsdag gestuurd dat de vaste boekenprijs in wet moet verankeren.

Maar de boekhandel is niet tevreden. In het voorstel worden prijsafspraken gelimiteerd tot twee jaar en de boekenclubs krijgen het recht om boeken onder de boekhandelprijs op de markt te brengen. De wet holt de prijsafspraken juist uit, zeggen de boekhandels.

Het tumult rond Grisham heeft de affaire nu op de spits gedreven. De Bondsdag wil de kwestie nog voor de verkiezingen dit najaar afhandelen.