Het boek, de prijs en de cultuur

Tot 2005 heeft Nederland een vaste boekenprijs. Over wat er daarna met deze cultuurpolitieke maatregel zou kunnen gebeuren, verscheen gisteren een rapport. Een Europees beleid is er nog niet, wel hebben inmiddels zeven EU-landen besloten de afspraken tussen uitgevers en boekverkopers te vervangen door een wet. Een rondgang langs de Europese praktijk.

Wie in Spanje verlegen zit om aanspraak hoeft slechts een boekwinkel binnen te stappen en daar de woorden `vrije markt' te laten vallen. Als de boekhandelaren de afgelopen twee jaar ergens wel een geweldige hekel aan hebben gekregen, dan was het de bescheiden poging van de centrum-conservatieve regering van premier Aznar om de boekenmarkt in Spanje te liberaliseren. ,,We zullen de vaste boekenprijs met hand en tand verdedigen'', zegt Juan Pedro Molina, de voorzitter van de nationale vereniging van boekhandelaren.

Het liberaliseren staat hoog in het vaandel van de regering en hoewel het in veel gevallen een lippendienst betreft, bleef ook de boekenmarkt niet buiten schot. Twee jaar geleden werd de boekhandels de vrijheid toegestaan de vaste 25 procent marge die zij op de boeken hebben naar eigen inzicht te verlagen. Voorlopig betrof het hier alleen de schoolboeken, naar bekend een aantrekkelijke markt wegens zijn min of meer vaste verkoop. Zeker in Spanje, een land waar de helft van de bevolking nog nooit een boek heeft gelezen en ook niet van plan is dit te gaan doen.

Het werd, afhankelijk van het gezichtspunt van de marktpartij, een groot succes of een drama. Want de grote hypermarkten rond de steden maakten zich massaal meester van de leerboekenmarkt door met stuntprijzen vrijwel de hele marge weg te geven. Dat trok klanten, zo was de gedachte, die zich vervolgens ook lieten zien op de groenteafdeling en bij de zuivel. ,,Wij hebben zeer veel schade opgelopen door die supermarkten'', aldus Molina. ,,Veel kleinere boekhandels hebben hierdoor moeten sluiten.''

Rond de invoering van de nieuwe wet hadden de boekhandelaren reeds voor de gevolgen gewaarschuwd. De opstand van de boekhandelaren was zo groot, dat van verdere uitbreiding van de vrije prijzen naar andere dan leerboeken vooralsnog werd afgezien, constateert Molina tevreden. De uitgevers denken hier genuanceerder over. ,,Het maakt ons niet uit wie de boeken verkopen'', aldus een woordvoerder van de grootste uitgeversorganisatie. Maar zo'n succes was het experiment met de schoolboeken bij de grote supermarkten niet. Liever zou men daar met populaire bestsellers willen stunten, vermoeden de uitgevers. De storm lijkt daarmee enigszins geluwd, al blijven de boekhandels op hun hoede. ,,De vaste prijs is voor ons de enige garantie dat alle soorten boeken de consument kunnen bereiken'', aldus boekhandelaar Molina.