Het boek, de prijs en de cultuur

Tot 2005 heeft Nederland een vaste boekenprijs. Over wat er daarna met deze cultuurpolitieke maatregel zou kunnen gebeuren, verscheen gisteren een rapport. Een Europees beleid is er nog niet, wel hebben inmiddels zeven EU-landen besloten de afspraken tussen uitgevers en boekverkopers te vervangen door een wet. Een rondgang langs de Europese praktijk.

Heeft Nederland nog één boekwinkel op elke tienduizend inwoners, Vlaanderen moet het met één op dertigduizend doen. De oorzaak is volgens voorzitter Herwig Staes van de Vlaamse Boekverkopersbond duidelijk: het ontbreken van een vaste boekenprijs in België. Grote boosdoener was de Franse boekenketen FNAC, die begin jaren tachtig naar België kwam. Tot die tijd bestond er in België een informele afspraak niet met boekenprijzen te stunten, waaraan alle marktpartijen zich hielden. ,,FNAC heeft een groot marktaandeel veroverd door z'n prijspolitiek: kortingen van twintig tot vijfentwintig procent'', zegt Staes.

De boekhandelaar uit Sint Niklaas illustreert de kaalslag met de situatie in Antwerpen, waar nog precies één onafhankelijke boekhandel is gevestigd. Grote zelfstandige boekwinkels als Scheltema en Donner in Nederland zijn in Vlaamse steden onbekend. ,,In heel Vlaanderen hadden we eind jaren zeventig nog 750 erkende boekhandels, nu nog 250'', onderstreept Staes.

De Vlaams Boekverkopersbond heeft intussen vrede met FNAC gesloten. De Franse boekenketen is op initiatief van Staes zelfs lid geworden. Staes wilde de brancheorganisatie op die manier versterken om zo bij de Belgische overheid een vaste boekenprijs af te dwingen. De Standaardboekhandel – de tweede boekenketen in Belgie – was al langer lid. Volgens Staes lopen de belangen parallel. De hele boekenbranche heeft nu een nieuwe gezamenlijke vijand: supermarktketens als Carrefour en Colruyt.

Dat zij nog geen bestsellers tegen afbraakprijzen in de schappen hebben liggen, komt doordat minister Charles Picqué (Economische Zaken) een wetsvoorstel voor een vaste boekenprijs heeft gemaakt. Over het ontwerp is volgens Picqué's beleidsadviseur Xavier Lepoivre uitvoerig overleg geweest met de sector.

In het voorstel zitten veel elementen uit de in Frankrijk geldende regeling. Zo zal de vaste prijs voor een boek gedurende twee jaar gelden, dezelfde periode die nu ook in Nederland geldt. Daarna mogen boekverkopers onbeperkt kortingen geven. Indien een boekhandelaar echter na twee jaar een boek bij de uitgever nabestelt, is opnieuw de vaste boekenprijs van kracht. Deze bepaling is bedoeld om boekhandelaren in staat te stellen op `klassiekers' geld te blijven verdienen.

Ook de verkoop van boeken via internet, waarvan het marktaandeel in België minder dan 2 procent is, valt onder de nieuwe regeling. De twee Belgische internetverkopers Proxis en Azur werken intussen samen met de reguliere boekhandel en zijn zelfs lid geworden van de Boekverkopersbond. Op verzoek van de boekhandelaren zijn in het wetsvoorstel van minister Picqué ook stripboeken opgenomen. Zo wordt voorkomen dat supermarkten gaan stunten met de Kuifjeboeken of Suske en Wiske's. Bibliotheken mogen hun boeken goedkoop blijven inkopen, want voor hen geldt geen vaste prijs.

Volgens beleidsadviseur Lepoivre is het voor België belangrijk dat Nederland zijn vaste boekenprijs handhaaft, omdat het met Vlaanderen één `taalzone' vormt. Het argument dat de boekenprijzen in een vrije markt lager liggen, klopt volgens Lepoivre niet. Uit een vergelijking tussen België en Frankrijk blijkt dat het Franse prijsniveau relatief is gedaald sinds de invoering van de vaste boekenprijs. Lepoivre wijst ook op Groot-Brittannië, waar het prijsniveau sinds het loslaten van de vaste boekenprijs in 1995 door de afnemende concurrentie met 16 procent steeg.

Voorzitter Herwig Staes van de Vlaamse Boekverkopersbond blijft jaloers op Nederland, ook al krijgt België nu ook z'n vaste boekenprijs. ,,Nederlanders kopen veel meer boeken. Vlamingen gaan liever op restaurant.''