Eurometaal miste de slag om orders

Eurometaal, de laatste munitiefabriek in Nederland, gaat dicht. 250 werknemers staan eind dit jaar op straat. Oorzaken: slecht management en steeds minder orders.

In de Zaanse Havenbuurt hangt de geur van nijverheid. Rederijen, grootgrutters en metaalbedrijven liggen er zij aan zij. Het weldadige aroma van versgebrande cacaobonen gaat over in de weeë stank van chemie en daarna weer andere luchten. Bij het Noordzeekanaal loopt de weg dood. Hier, aan de Hemkade, bevindt zich Eurometaal, een klein bedrijf dat over tientallen gebouwen beschikt. Een deel staat allang leeg. `Mobilisatiecomplex' staat op een bord naast een oude loods. En bij de poort de montere leus van de bedrijfsschool: `Opleidingen met toekomst'. Wel: niet hier, weldra zal de laatste granaat in de enorme schietkelder zijn getest.

Rond het bedrijf hangt een geheimzinnige sfeer. Het gaat tenslotte om bommen en granaten – meer dan duizend – van een voormalig staatsbedrijf. Algemeen directeur Joop Vonk liet eerder deze maand aan het verzamelde personeel weten dat Eurometaal dichtgaat. De tweehonderd werknemers in Zaandam en de vijftig van de andere vestiging (Franerex) in Bergen op Zoom, staan uiterlijk 31 december van dit jaar allemaal op straat. ,,Voortzetting van munitiefabricage in Nederland is op bedrijfseconomische gronden niet langer verantwoord'', zo zei Vonk. De directie vertrok daarna naar een niet nader aangeduid buitenland.

Uit gesprekken met betrokkenen komt een beeld naar voren van een starre, topzware onderneming, met een directie die goed voor zichzelf zorgde, maar niet wist in te spelen op veranderingen in de markt. ,,Eurometaal is altijd een typisch militaire organisatie geweest'', zegt vakbondsbestuurder Alex van der Molen (De Unie). ,,Het bedrijf was bureaucratisch, de leiding kon geen kritiek velen en wachtte maar af of er orders binnenkwamen. Een cultuur van eigen broek ophouden bestond er niet.''

Hoewel van der Molen, die de laatste negen jaar bij Eurometaal aan de deur kwam, de harde bewijzen nooit kreeg, bleven kaderleden klagen over de hoge uitgaven van de directie. ,,Vonks voorganger schafte de dienstfiets op het uitgestrekte terrein voor de werknemers af, maar liet zichzelf elke week per auto met chauffeur naar Zuid-Limburg rijden. Vonk zelf schafte zich een paar maanden geleden nog de allerduurste BMW aan. Onze leden zagen de directie als zakkenvullers.''

Bronnen op het terrein van Eurometaal, die ondanks het aanstaande verlies van hun baan alsnog bang zijn voor repercussies, bevestigen het beeld van een autoritaire directie die op beslissende momenten de slag om de orders miste. Maar Van der Molen wil de ondergang van Eurometaal (waarin de staat nog een belang heeft van 13,4 procent; het Duitse Rheinmetall heeft de rest van de aandelen) niet louter toeschrijven aan falend management. In Nederland bestaat een stemming tegen munitiebedrijven, zegt hij. ,,Werknemers van Eurometaal durfden er vaak niet voor uit te komen waar ze werkten, de mensen werden als melaatsen behandeld.''

Nederlandse kabinetten bestelden de afgelopen jaren hun munitie elders en lieten Eurometaal in de kou staan, vindt de vakbondsman. ,,Er gaan miljarden om in deze sector, het ministerie van Defensie is duidelijk tekort geschoten. En het bestuur van Zaandam, onder leiding van burgemeester Ruud Vreeman, wilde volgens Van der Molen zo snel mogelijk van Eurometaal af, omdat men op het uitgestrekte terrein een gevangenis wil laten bouwen, een lucratieve bron van inkomsten.''

Tegenslag had Eurometaal de afgelopen jaren ook. Turkije nam een grote bestelling granaten af, maar de Turken betaalden niet, nadat een assemblagefabriek ontplofte en het land in financiële problemen kwam. Ankara vroeg vervolgens om granaten met het inmiddels gangbare zelfdestructiemechanisme (om te voorkomen dat blindgangers nog jaren blijven liggen) maar hiervoor ontbrak het Eurometaal aan technische mogelijkheden. Einde order.

Frank Joosten is directeur van de bedrijfsschool Hembrug Beroepsopleidingen, die leerlingen schoolt in alle soorten metaalbewerking. De school, op het bedrijfsterrein, is sinds 1994 een onafhankelijke stichting en kan op eigen kracht verder, maar moet het terrein wel verlaten. De ondergang van Eurometaal komt voor Joosten niet als een verrassing. Iedereen zag het aankomen, zegt hij. Maar een schok was het niettemin. ,,250 man werkloos, daar staan 250 gezinnen achter. Ik weet wat het is, ik kom van Fokker af. Zoiets gaat je niet in de koude kleren zitten.''