Vertelling zonder helden

There's no need pretending/there's happy endings/They always were so hard to believe. Drie regels uit een liedtekst van de obscure Amerikaanse metalband Lethal die de waarheid spreken. Toch doet Hollywood al zo'n twee decennia zijn best om de schijn met happy endings op te houden. Immers, 99 procent van het hedendaags Hollywood-vermaak verdraagt geen slotscène meer waarin sympathieke personages sterven of hij en zij elkaar niet krijgen.

Hoe anders was dat in de jaren zeventig, toen regisseurs als Sydney Lumet, George Roy Hill, Sam Peckinpah, Hal Ashby en anderen de bioscoopbezoeker regelmatig met een brok in de keel achterlieten. Helden bleken antihelden of verdwaalde gewone mensen te zijn, of schurken die vals speelden in de marge van de samenleving en een diepgewortelde angst hadden om in de maatschappelijke grijsheid te verdrinken. Misschien wel de meest treffende filmhistorische illustratie hiervan zit in de openingsscène van Henri Verneuils klassieke gangsterfilm Mélodie En Sous-Sol (1963). Daarin ziet de bejaarde kluiskraker Jean Gabin, vers uit de bak onderweg naar huis in de voorstad en geduldige echtgenote, zich in de metro omringd door loonslaven met aktetas en lege blik in de ogen. Je hoort 't Gabin denken: alles behalve dàt voor ik doodga. En hij bereidt vervolgens met Alain Delon zorgvuldig een spectaculaire hold-up voor op het casino van Cannes. Ziehier een analogie met de vrijbuiters uit Michael Cimino's regiedebuut Thunderbolt and Lightfoot: de jonge levensgenieter Lightfoot (Jeff Bridges) overtuigt ouwe rot John 'Thunderbolt' Doherty (Clint Eastwood) om dezelfde rigoureuze kraak die Thunderbolt jaren eerder met drie maten zette in een provinciebank van Montana exact zo over te doen. Briljant idee ter sleurverdrijving, ware het niet dat Thunderbolt overhoop ligt met heethoofd Red Leary (George Kennedy), die denkt dat zijn oude partner in crime de poet van de eerste bankroof heeft verdonkeremaand. Doch wapen u, kijker: deze vaak boertig-grappige moderne western over vrijheidsdrang en macho-kameraadschap kent geen lichtvoetig happy end. Daarvoor is het schelmenleven in Cimino's eerlijke script uit het Hollywood van dertig jaar geleden eenvoudigweg te ongewis en, uiteindelijk, genadeloos

Thunderbolt and Lightfoot (Michael Cimino, 1974, VS), RTL 5, 20.30-22.40u.