Treurnis en loze rituelen in Oostenrijks suburbia

De beste scènes van Lovely Rita spelen zich af in en om een bus. De bus rijdt door Oostenrijks suburbia en een van de passagiers, de Rita uit de titel, zit er pruilend in en kijkt in de achteruitkijkspiegel. Na een paar dagen begint de chauffeur terug te kijken, want Rita kijkt ook nog eens naar hem als hij in zijn pauze voor zijn bus zijn brood staat op te eten. Wat moet hij met zoveel aandacht van een eenzame puber? Er toch maar op ingaan? De acteurs, geen professionals, zijn perfect gecast. De chauffeur is net aantrekkelijk genoeg om hem niet met de morsige omgeving en mensen te laten samenvallen, Rita ziet er net aardig genoeg uit om hem toch een avondje met haar te laten stappen.

De scènes tussen Rita en de chauffeur zijn pijnlijk en geestig. Zo geestig is de rest van de film niet. De jonge regisseur van de film, Jessica Hausner (1972), wil net als Michael Haneke en Ulrich Seidl laten zien dat leven, zeker in Oostenrijk, geen pretje is. Alles in Lovely Rita ziet eruit alsof het al dood is, Rita zelf, haar vader, haar moeder, de buren, het huis, het landschap, zijn bevroren in eeuwige eenzaamheid. Rituelen zijn het enige dat deze zombies op de been houdt. Eng is de manier waarop Hausner in Lovely Rita een verjaardag laat vieren. Vader en dochter eten taart, drinken wijn, zingen vrolijk en toch is het afschuwelijk.

Hausner wil voor al deze treurnis geen verklaring geven. Ze toont en het is. We mogen er meestal niet om lachen, en ook niet om huilen. We mogen niet weten wat we er mee aan moeten. Vaak vindt Hausner wel een goed middel om dat onbestemde gevoel op te roepen. Ze gebruikt bijvoorbeeld extreme zooms, die op het gezicht van Rita eindigen. Daar is dan vervolgens niets van af te lezen. Na een tijdje gaat al die vlakheid wel vervelen. Maar het is vervolgens ook weer jammer dat die verveling niet tot het eind toe wordt volgehouden. De film eindigt met veel geweld. Dat lijkt radicaal, maar het was radicaler geweest wanneer hij als een nachtkaars was uitgegaan; als Rita gewoon maar was blijven doorleven.

Lovely Rita. Regie: Jessica Hausner. Met: Barbara Osika, Christoph Bauer, Peter Fiala, Wolfgang Kostal, Karina Brandlmayer. In: Rialto, Amsterdam; Haags Filmhuis; 't Hoogt, Utrecht; Images, Groningen.