PvdA en JSF

Nog altijd is onzeker of Nederland zal meedoen aan de ontwikkeling van de Amerikaanse Joint Strike Fighter, het gevechtsvliegtuig dat moet worden beschouwd als de opvolger van de F16. De stemming over een motie van D66 waarin de regering wordt opgeroepen af te zien van deelname aan het project eindigde gisteren onbeslist: 74 Tweede-Kamerleden stemden voor en 74 Tweede-Kamerleden stemden tegen. Hetgeen betekent dat er morgen wederom over zal moeten worden gestemd. Het moet wel heel gek lopen willen de stemmen dan niet opnieuw staken. Formeel betekent dit dat de motie dan is verworpen. Het kabinet zou vervolgens het voornemen om Nederland te laten deelnemen aan het JSF-project kunnen doorzetten. Maar de vraag is of het kabinet ook zo zal opereren. Hoewel het nergens zwart op wit is vastgelegd, beschikt een demissionair kabinet nu eenmaal over minder beleidsvrijheid. Een majeur besluit als meedoen aan de JSF waarover de Tweede Kamer exact in twee kampen is verdeeld, kan niet met `powerplay' worden afgehandeld. De Tweede Kamer beschikt immers niet meer over haar ultieme machtsmiddel: het wegzenden van het kabinet.

Het is waar dat de factor tijd een belangrijke rol speelt. Het internationale consortium dat betrokken is bij de ontwikkeling van het nieuwe gevechtsvliegtuig moet verder en kan niet wachten tot in afzonderlijke landen de politieke situatie genormaliseerd is. Aan de andere kant geldt ook voor het bedrijfsleven de wet uit de diplomatie dat onder druk alles vloeibaar wordt. Anders gezegd: de deadline van 26 april voor die tijd diende Nederland te beslissen over deelname zou wel eens een rekbare kunnen zijn.

Wat het allemaal extra ingewikkeld maakt, is dat het inhoudelijke debat over de JSF met het kabinet is gevoerd toen dit nog in missionaire staat verkeerde. Toen leek ook de fractie van de Partij van de Arbeid in overwegende mate voor deelname. Het was notabene PvdA-fractievoorzitter Melkert zelf die twee weken geleden tijdens een discussiebijeenkomst in het land verklaarde dat zijn fractie na nieuwe toezeggingen van het kabinet over financiële waarborgen had besloten voor het project te stemmen. Dezelfde boodschap konden de leden van de PvdA vorige week lezen in het partijblad van de PvdA. Afgelopen zaterdag – de val van het kabinet was een feit – kondigde Melkert echter aan dat zijn fractie zich tegen het project zou uitspreken.

Met consistentie heeft de opstelling van de PvdA niets van doen. Wat de JSF-zaak tot nu toe duidelijk heeft gemaakt is de schipperende houding van de PvdA. Aanvankelijk durfde fractievoorzitter Melkert met de terechte twijfels die er binnen zijn fractie leefden het kabinet niet te trotseren. De dapperheid kwam pas toen vorige week sprake was van een nieuwe politieke werkelijkheid. De PvdA heeft de kabinetscrisis dankbaar aangegrepen om zich te ontdoen van een netelige kwestie die bij de achterban uiterst moeilijk lag. Het demissionaire kabinet resteert niet anders dan zich hierbij neer te leggen.