Psychologie versus sciencefiction in Kevin-Spaceyfilm

Eerst is er alleen maar een stationshal vol spookachtig betoverend licht. Dan wordt er uit een zonnestraal een man geboren met een zwarte zonnebril en houterige lichaamsbewegingen. Misschien moet je door deze bijbelse pretenties K-Pax al vanaf den beginne wantrouwen, want messiassen en Hollywood gaan doorgaans niet zo goed samen. Maar de vierde film van regisseur Iain Softley (The Wings of the Dove) boogt op Kevin Spacey en die kan zelfs vanachter een zonnebril een driedubbelgelaagd personage spelen. Hij is Prot, afkomstig van de verre planeet uit de titel, zo vertelt hij psychiater Jeff Bridges bij wie hij onder observatie wordt geplaatst. En er is geen reden om hem niet te geloven.

Prot is hierheen gereisd met behulp van louter lichtenergie, een verhaalelement dat een groot beroep deed op het vermogen om met licht te schilderen van cameraman John Mathieson, die eerder de fotografie deed voor Ridley Scotts Gladiator en Hannibal. En soms weet hij werkelijk het licht te breken in duizend prismakleuren die aannemelijk maken dat het voor Prot op onze planeet veel te licht is (en in het jargon van de film betekent dat ook zijig: helemaal niet zo slecht als we denken).

Voor het grootste gedeelte gaat K-Pax over geloven en de rekkelijke grenzen van waarheid en werkelijkheid. Is Prot wie hij zegt dat hij is, of is het voor de medische staf van het psychiatrische ziekenhuis waar hij is ondergebracht gemakkelijker om te geloven dat hij aan waanbeelden lijdt en zich ter bescherming tegen een trauma een alter ego heeft aangemeten? Ook als hij een team van astronomen versteld doet staan van zijn kennis van een stukje heelal, duizend lichtjaren van hier?

Als de vreemdheid van Prot en de verlichtende werking die zijn aanwezigheid op zijn medepatiënten heeft eenmaal zijn neergezet, hoeft alleen nog maar te worden uitgespeeld of Prot nu gestoord is of een alien. Maar aangezien hij inmiddels ook al als een halve heilige is gepresenteerd, is gek de veiligste optie. Daar huldigt de film een naief beeld van de idiot savant en vertoont K-Pax meer gelijkenissen met Rain Man dan met de fantastische film die hij aan het begin belooft te worden. Ook de krachtmeting tussen Spacey en Bridges brengt dan niet meer zoveel als je ervan zou kunnen verwachten. Psychologie triomfeert boven magie, het lijkt verdorie wel een script dat in Nederland is ontwikkeld.

K-Pax. Regie: Iain Softley. Met: Kevin Spacey, Jeff Bridges, Mary McCormack, Alfre Woodard, David Patrick Kelly, Saul Williams. In 40 bioscopen.