Probleem integratie overstijgt Frankrijk

Voor Frankrijk was 21 april een dag van politieke schande, omdat ultra-rechts een vijfde van de stemmen behaalde. Maar deze electorale opdoffer is niet zomaar een naar voorbeeld van l'exception française. We zijn getuige van de veel bredere crisis van het Europese vermogen om burgers uit den vreemde te integreren, verergerd door een verhoogd gevoel van onveiligheid als nawerking van 11 september. Als Frankrijk en andere Europese landen willen voorkomen dat ze gemankeerde democratieën worden, moeten hier lessen uit worden getrokken.

Aan de vooravond van 11 september bleef de leider van het Front National in de opiniepeilingen zo rond de 5 procent hangen. In de maanden daarna putte Le Pen kracht uit een mengeling van ingrediënten: de angst voor hyperterrorisme, een besef van de verwatering van recht en orde op alledaags niveau, en de dreiging van de laatste tijd dat het geweld uit het Midden-Oosten naar de straten van Frankrijk overslaat.

De Franse smeltkroes werkt niet, tenminste niet voor dat deel van de bevolking dat in Noord-Afrika is geboren. Le Pen spreekt het publiek te meer aan nu hij afziet van de grove taal en vuile grappen die hem tot dusver hadden belet ook buiten de borreltafel terrein te winnen. De gevestigde partijen bleken onmachtig. Ernstig was vooral dat het Franse onvermogen om buitenlanders te integreren domweg niet werd erkend, en dat daardoor geen samenhangend beleid kon worden ontwikkeld om daar iets aan te doen.

De praktijk was zo mogelijk nog erger dan de retoriek. Regering en oppositie deden na 11 september geen poging om meer geld uit te trekken voor de interne en externe veiligheid en defensie. De gendarmerie, die in meer dan tweederde van Frankrijk verantwoordelijk is voor recht en orde, mocht de straat op om te betogen, in strijd met alle regels van de militaire tucht waaronder ze zou moeten opereren.

Helaas zal het trauma van de eerste ronde van de presidentsverkiezing niet worden verzacht door de vermoedelijke verkiezing van Jacques Chirac op 5 mei. Tijdens de parlementsverkiezingen in juni zou alles zelfs aanzienlijk erger kunnen worden. Volgens de regels mag elke kandidaat in de race blijven die meer dan 12,5 procent van de geregistreerde kiezers achter zich krijgt. Het Front National zal aanwezig zijn in een groot aantal kiesdistricten. Het gematigde kamp is verdeeld omdat de strijd tussen drie kandidaten gaat. Ultrarechts, met een kwaadaardig maar helder beleidspakket, zou wel eens de toon van de campagne kunnen zetten, ook al zou het maar een beperkt aantal zetels binnenhalen. De gematigde krachten mogen alleen hopen het initiatief te herwinnen als ze erkennen dat de smeltkroes niet werkt en dat er wezenlijke hervormingen nodig zijn. Misschien moet Frankrijk zich laten inspireren door de Verenigde Staten. Vergelijk bijvoorbeeld eens het benepen ambtelijke naturalisatieproces in Frankrijk met het plechtige inhuldigingsritueel waarbij nieuwe Amerikanen trouw aan de vlag zweren.

Frankrijk staat niet alleen in deze crisis. Het Engelse stelsel van etnische gemeenschappen, of het Nederlandse of Belgische model van integratie, kunnen ook niet bepaald als geslaagd worden beschouwd. Gematigd rechts en links in Frankrijk hebben nog maar enkele weken om hét grote thema aan te pakken dat de opdoffer van zondag heeft veroorzaakt.

François Heisbourg is de schrijver van Hyperterrorisme: la nouvelle guerre.

© IHT