Onderzoek Jenin

Wat is een oorlogsmisdaad? De Geneefse conventies over het humanitaire oorlogsrecht van na de Tweede Wereldoorlog kennen deze term niet (politiek te gevoelig), laat staan dat ze voorzien in berechting door een internationale instantie. Dit is slechts een van de complicaties waarmee de internationale gemeenschap zich ziet geconfronteerd in het geval van het Israëlische optreden in het Palestijnse vluchtelingenkamp bij Jenin op de Westelijke Jordaanoever. Nu is deze maand juist een internationaal strafhof opgericht. Het statuut van dit hof noemt oorlogsmisdrijven wel degelijk bij hun naam. Maar Israël heeft het verdrag niet ondertekend (net zomin als de VS, Rusland en China), en het hof is alleen bevoegd te oordelen over landen die het hebben aanvaard. Het enige alternatief is dat de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties een zaak aanbrengt, maar daarin hebben de permanente leden (zoals de VS, Rusland en China) een veto.

De Palestijnse autoriteit van de belegerde Yasser Arafat is geen staat die zelf een klacht kan indienen en heeft trouwens weinig affiniteit met het strafhof aan de dag gelegd. Anderzijds wordt deze autoriteit het verwijt van terrorisme gemaakt – en daar gaat het nieuwe hof uitdrukkelijk niet over. Politiek te gevoelig.

De beperkingen van het internationale recht ontslaan de internationale gemeenschap niet van de verplichting een grondig onderzoek in te stellen naar het Israëlische optreden. Dat Israël het doelwit is van misdadige aanslagen ontslaat het land niet de verplichting humanitaire normen na te leven. Het internationale recht gaat ervan uit dat de betrokken staat zonodig zelf een onderzoek instelt. Het massaal platbulldozeren van huizen en in elk geval het weren van noodhulp zijn daarvoor een gerede aanleiding. Om maar te zwijgen van een beschuldiging van regelrechte moordpartijen.

Van een onderzoek door Israël zelf is niets gebleken. Met reden hebben de Verenigde Naties een onderzoekscommissie afgevaardigd. Na aanvankelijk te hebben ingestemd, heeft Israël zijn medewerking op de valreep ingetrokken. De regering-Sharon wil inspraak over de samenstelling van het gezelschap. Dat kan echter niet meer zijn dan een vertragingsmanoeuvre. Om aan de Israëlische gevoeligheden tegemoet te komen is de commissie ingesteld door de secretaris-generaal van de VN, Kofi Annan. Deze heeft echter wel een unaniem mandaat van de Veiligheidsraad gekregen. De officiële opdracht van de commissie is `fact-finding'. Dat kan verschillende dingen betekenen, van een verkennende expeditie tot precies onderzoek in de vorm van professionele verhoren, het opsporen van begraven lichamen en lijkschouw.

De vragen over Jenin kunnen slechts door grondig onderzoek worden beantwoord.