N-Irakezen schamperen over Haags beleid

Vorig jaar vroegen ruim veertigduizend Irakezen asiel aan in Europa, en dus ook Nederland. Daarmee staat Irak op de eerste plaats in de top tien van 'nieuwkomers'. Die stroom zal zeker niet opdrogen, weet mensensmokkelaar B.K. in het Turkse Sulaymaniyah.

Of de Turkse politie in Istanbul hem tegenwerkt? Even moet `B.K.', zoals hij genoemd wil worden, lachen. ,,Ben jij gek'', zegt hij op de binnenplaats van een detentiecentrum in de stad Sulaymaniyah. ,,Wij mensensmokkelaars hebben Istanbul in wijken onderverdeeld en in elke wijk hebben we huizen waar we de mensen een paar dagen laten logeren, voordat ze naar Europa vertrekken. De politie in Istanbul weet precies waar die huizen zijn. Maar ach, je geeft Turkse agenten de nieuwste mobiele telefoon en ze zijn happy.''

B.K. weet waarover hij het heeft. Hoeveel mensen hij in de loop der jaren vanuit Noord-Irak naar Europese landen waaronder Nederland heeft gesmokkeld heeft, weet hij niet precies, maar het gaat zeker om honderdtallen. De mensensmokkelaar kent de route van Noord-Irak via Turkije naar Europa dan ook op zijn duimpje. En dus weet hij dat er met de politie in Istanbul wel te handelen valt. Of dat met de Koerdische autoriteiten in Noord-Irak ook zo was, wil hij niet zeggen. Maar vast staat wel dat die in ieder geval laks waren: na jaren van het opleggen van boetes zijn ze pas nu het eerste strafproces tegen mensensmokkelaars begonnen. En omdat B.K. met zijn smokkelpraktijken zo'n faam heeft opgebouwd in Noord-Irak, valt hem de twijfelachtige eer te beurt om als eerste in de beklaagdenbank te staan.

In zijn detentiecentrum in Sulaymaniyah in Noord-Irak heeft B.K. uitgebreid de tijd om eens stil te staan bij de asielproblematiek, en eigenlijk is die volgens hem onoplosbaar. Als mensen eenmaal vanuit Noord-Irak in Turkije zijn beland, dan is er immers geen mogelijkheid meer om ze tegen te houden. Hoe gammel de bootjes ook zijn die de mensen naar Europa moeten brengen en hoeveel er ook zinken, er zullen altijd Koerden uit Noord-Irak zijn die in Turkije willen inschepen. ,,En de grens van Turkije is duizenden kilometers lang. Er is geen mogelijkheid om die op alle punten te beveiligen''.

Noord-Irak is inmiddels de belangrijkste 'leverancier' van asielzoekers in Europa. In 2001 vroegen in heel Europa 40.898 mensen uit Irak asiel aan in voornamelijk Duitsland en Groot-Brittannië. Daarmee waren Irakezen de grootste groep onder de nieuwkomers, meer dan bijvoorbeeld Afghanen en Sierra-Leoners. Vorig jaar kwamen 1329 Iraakse asielzoekers naar Nederland, het derde Europese land met de meeste asielzoekers uit Irak.

Een paar dagen toeven in Noord-Irak maakt duidelijk dat die stroom voorlopig niet zal opdrogen. Zo ontwikkeld is het smokkelsysteem dat er een heuse 'markt' is ontstaan met een harde wet van vraag en aanbod. ,,Voor een enkele reis Athene kon ik niet meer dan 4000 dollar vragen'', vertelt B.K. ,,Als ik meer vroeg dan gingen ze naar de concurrenten''. Het lijkt een aanzienlijk bedrag maar inmiddels zijn families in de regio eraan gewend om zo'n fikse som bij elkaar te leggen. ,,Het komt vaak voor dat een familie een lid naar Europa stuurt'', vertelt B.K. ,,Als die er dan veilig is aangekomen, moet hij zorgen dat ook de rest kan komen.''

En zo ligt, voor wie geld heeft, de weg naar Europa wijd open, wat beleidsmakers in bijvoorbeeld Den Haag ook mogen decreteren. Ook in Noord-Irak weet men inmiddels dat veel Europese landen, waaronder Nederland, de regio 'veilig' hebben verklaard en asielverzoeken eigenlijk standaard afwijzen. Maar dat heeft het enthousiasme voor vertrek nauwelijks gedempt. ,,Ik ken chauffeurs die voor de Verenigde Naties werken en voor plaatselijke begrippen een vorstelijk salaris krijgen'', aldus een medewerker van een niet-gouvernementele organisatie. ,,Maar in plaats van hier een leven op te bouwen, leggen ze het opzij, net zo lang tot ze genoeg hebben om zich naar Europa te laten smokkelen.''

Natuurlijk is `Koerdistan' arm en kent het een grote werkloosheid. ,,Maar het is de (politieke) onzekerheid die de mensen nekt'', aldus een inwoner van de Koerdische stad Arbil. ,,Je weet nooit wat er hier morgen gaat gebeuren. En dus smeer je hem zodra je kunt.'' Het is dat gevoel van onzekerheid over de toekomst dat veel mensen in Noord-Irak wat schamper doet lachen als ze horen dat `Europa' de regio inmiddels veilig heeft verklaard. Aan het einde van de Golfoorlog gooiden de Koerden in Noord-Irak Saddam Hussein eruit, maar het leger van de Iraakse leider ligt nog steeds op maar enige tientallen kilometers van een stad als Erbil af. De Verenigde Staten lijken inmiddels besloten te hebben om de strijd met Hoessein opnieuw aan te gaan. Maar als er zo'n nieuwe oorlog komt, ligt 'Koerdistan' zeker in de vuurlinie. En dus is het verlangen om door emigratie toekomstig leed te vermijden, groter dan ooit tevoren. ,,Europa zou zich moeten concentreren op het scheppen van duurzame stabiliteit in de regio'', zegt premier Barham van de regering van de Patriottische Unie van Koerdistan (PUK) in Sulaymaniyah. ,,Als die stabiliteit er is, vertrekken Koerden niet meer maar komen ze juist terug''.

Ook G. Awda van de Iraakse Vluchtelungenorganisatie in Nederland moet lachen, maar dan als reactie op de vraag hoeveel Irakezen uit Centraal-Irak zijn teruggekeerd naar het door de Koerden gedomineerde noorden. Niemand, natuurlijk. ,,Niet voor niets vluchten zoveel mensen uit Noord-Irak. Het is er gevaarlijk en het regime is onbetrouwbaar''. Toen het uit Turkije afkomstige Tweede-Kamerlid N. Albayrak (PvdA) Noord-Irak veilig noemde, werd ze meteen het doelwit van bedreigingen door Noord-Irakezen.

Sinds Noord-Irak door Nederland veilig is verklaard, zijn er slechts enkele voormalige asielzoekers vrijwillig naar Noord-Irak vertrokken, bevestigt een woordvoerster van het ministerie van Justitie. ,,Op twee handen te tellen''.

Noord-Irak zal voorlopig niet stabiel worden, en dus zal de stroom, zo heeft B.K. inmiddels bedacht in zijn cel in Sulaymaniyah, eerder aanzwellen dan afnemen. In de lange reis van `Koerdistan' naar Griekenland leerde hij zijn 'cliënten' en hun motieven goed kennen. Bij het begin van de reis overheerste vaak het optimisme. Onderweg, vooral tijdens de lange wandeltochten in het holst van de nacht, kwam dan de terugslag: het afscheid deed pijn, en de onzekere toekomst schrijnde. Maar zelfs het vooruitzicht van een lange reis op een gevaarlijke boot, dreef de mensen niet terug naar `Koerdistan'. ,,In Koerdistan had ik geen leven, zeiden ze dan'', aldus B.K.