King Lear als een man met Alzheimer

Voor de internationale productie `L. King of Pain' ontwikkelde regisseur Luk Perceval een soort Germaans esperanto. Dat malle taaltje geeft perfect de verwarring van de hoofdpersoon weer: L. gaat aan overspannen verwachtingen te gronde. Vanavond is de première.

Zijn kroon is uit papier geknipt en staat belachelijk scheef. Deze koning Lear is geen echte koning. Hij beeldt het zich alleen maar in. Een gek is hij die over gekken heerst. En die ten onder gaat.

,,Ik vertel een bizar sprookje'', zegt regisseur Luk Perceval. ,,Als het goed is belandt de toeschouwer in het hoofd van een man met Alzheimer.'' De repetitie van L. King of Pain, zoals zijn bewerking van Shakespeare's King Lear heet, zit erop en Perceval puft uit. In een hoekje van de Antwerpse Bourla-schouwburg, waarvan zijn gezelschap Het Toneelhuis de vaste bespeler is. Voor L. King of Pain werkte Het Toneelhuis samen met Duitse acteurs: Thomas Thieme van het Schauspielhannover speelt de verwarde man.

,,Shakespeare'', legt Perceval uit, ,,beschrijft iemand van tachtig, terwijl in zijn tijd de gemiddelde levensverwachting vijfendertig was. Getransponeerd naar het heden zou hij dus honderdzestig zijn. De mens evolueert van niets naar niets, dát laat Shakespeare zien. Deze man verliest zijn bezittingen, zijn familiale beschutting en zijn verstand. Volledig ten prooi aan de natuur doolt hij rond en hij eindigt eenzaam en alleen. Totaal krankzinnig, gelovend in de illusie dat zijn jongste dochter zijn overleden vrouw is. Dus dat gaat niet over mooi sterven, dat gaat over een heel verliezende manier van sterven. Maar aan dementeren zit ook een geestige kant. Het is grappig om te zien hoe wij almaar gekker worden. Ons opwinden over niets.''

Luk Perceval, zesenveertig, zet zijn hoed recht en kijkt in de spiegel.

,,Life is a tale told by an idiot signifying nothing, zegt Shakespeare. We klampen ons vast aan dat wat we nog menen te bezitten maar we bezitten niets. We winden ons op over onze aftakeling en verzetten ons dom genoeg tegen de natuur. Het is de natuur die bepaalt of wij Alzheimer krijgen of niet. Niet wij zijn onze meester, de natúúr is onze meester en daarom doen we er goed aan om ons met onze sterfelijkheid te verzoenen.''

Een verzoenende functie in de voorstelling heeft de zanger. De sprekers daarentegen hanteren de taal als wapen, als middel om hun ideeën door te drukken en elkaar te verslaan. Een nuffig Frans is het taaltje van L.'s dochters, die hem het huis uit zetten. L. zelf spreekt een wonderlijk koeterwaals.

Platduits en ABN, Hoogduits en volksig Vlaams: de oude heer in L. haalt het allemaal door elkaar. ,,Vater gegen Kind, het is alles gegen die Natur'', zegt hij, en: ,,De liefde is eine schreckliche unsinnige Idee.'' Perceval: ,,Zijn totale verwarring is een taalverwarring. In zijn woorden zit geen enkele logica.'' Dat malle Germaanse Esperanto is bovendien handig voor tijdens de tournee. Die zal door België, Nederland, Duitsland, Zwitserland en Denemarken voeren en het publiek uit al die landen moet de voorstelling kunnen verstaan. Hulp kreeg Perceval van de Duitser Klaus Reichert. Eerder vertaalde Reichert Ten oorlog!, Tom Lanoye's baldadige bewerking van Shakespeare's koningsdrama's. Luk Perceval maakte er een theatermarathon van die ook in Duitsland aansloeg. L. King of Pain is voor hem een logisch vervolg op Ten oorlog! ,,In Ten oorlog! is Shakespeare nog gefixeerd op macht. Machtswellust als gevolg van onbeantwoord verlangen. In King Lear gaat het om het verlangen zelf, om waar dat verlangen vandaan komt. De koningsdrama's zijn gemotiveerd door politieke woede, maar in King Lear heeft de woede plaatsgemaakt voor mededogen.''

Net als bij Perceval? Zíjn woede is fameus. Al jaren voert hij een verbeten strijd met de overheid, die, in zijn eigen woorden, ,,het Toneelhuis voortdurend belaagt met de zotste populistische ideeën''. Geagiteerd zegt hij: ,,Zeker hier in Antwerpen is de politieke wereld verkrampt door oprukkend extreem-rechts. Om die vloedgolf te stoppen bedenkt men de vreemdste remedies. Als het van sommige politici zou afhangen moeten wij zo laagdrempelig gaan werken dat we elke artistieke ambitie kunnen opbergen. Alsof dat het probleem zou oplossen. Ik word het een beetje moe om zoveel energie te verspillen aan partijpolitiek geharrewar.'' Liever oefent hij in wijsheid.

,,L. gaat aan overspannen verwachtingen te gronde. Ik wil zijn voorbeeld niet volgen. Het is beter om niets te verwachten. Een Griekse filosoof ging eens bedelend voor een beeld staan. Zijn vrienden zeiden: `Zo krijg je geen geld hoor, niet van een beeld.' Waarop de filosoof antwoordde: `Dat is juist goed, want van een beeld heb ik niets te verwachten en zo leer ik wat het is om zonder illusies te zijn'. Die Griekse filosoof, dát is mijn voorbeeld. Meegaan met de evolutie van niets naar niets betekent nou eenmaal dat je steeds minder moet verwachten. Dat wapent je tegen ontgoochelingen.''

L. King of Pain t/m 27/4 in Stadsschouwburg van Brugge, in mei en juni in de Antwerpense Bourla. Tournee door Nederland in september en oktober. Inl: 0032-70223302/0032-32248844 of www.toneelhuis.be.