`Monti jaagt kapitaal weg'

Het aangekondigde vertrek van Aholds financiële tak naar Zwitserland staat niet op zichzelf. De halstarrige houding van eurocommissaris Monti kan grote invloed hebben op de wereldmarkt.

Nederland is een keurig land en de Nederlandse Belastingdienst is het toppunt van transparantie en openheid. Bedrijven, zowel nationaal als internationaal, kunnen afspraken maken met de fiscus, over het moment van winstbelasting bijvoorbeeld. De regels zijn openbaar en voor zover ze mogelijk in strijd zijn met de concurrentieregels ook keurig aangemeld in Brussel. Dankzij die helderheid is Nederland voor veel multinationals een aantrekkelijk land. Maar de openheid dreigt Nederland nu op te breken.

Sinds enkele maanden wordt een aantal fiscaal aantrekkelijke regelingen voor multinationals, belangrijk voor het vestigingsklimaat en de internationale concurrentiepositie, van meerdere kanten onder vuur genomen door Brussel. Met name de zogenoemde concernfinancieringsregeling (cfa-regime), die het multinationals toestaat fiscaal aantrekkelijk te investeren in dochtermaatschappijen, is omstreden. De regeling is vijf jaar geleden ingesteld en had tot gevolg dat verschillende multinationals hun financiële vestigingen in Nederland vestigden. De regeling is niet aangemeld in Brussel, want het is geen staatssteun, vindt verantwoordelijk staatssecretaris Wouter Bos. Maar nu Europees commissaris Mario Monti (mededinging) enkele maanden geleden de strijd opende tegen de cfa (en tegen zeven soortgelijke regelingen in even zovele lidstaten), is de onzekerheid toegeslagen onder in Nederland en elders in Europa gevestigde multinationals.

Het ministerie van Financiën vecht sindsdien naar verluidt als een leeuw om te voorkomen dat de regeling definitief de prullenbak in gaat, maar loopt volgens bronnen tegen de juridische muren in Brussel aan. Formeel moet de procedure van Monti overigens nog worden gestart. Waarschuwingen van zowel Financiën als werkgeversvereniging VNO-NCW dat het mobiele kapitaal uit Europa wegstroomt naar ,,het laagste punt'' lijken vooralsnog aan dovemansoren gericht. Monti zet de procedure naar alle waarschijnlijkheid door.

Een van Nederlands belangrijkste multinationals, Ahold, besloot vorige week niet meer af te wachten en verplaatst haar financieringstak naar Zwitserland. In België zijn soortgelijke bewegingen van multinationals waarneembaar. En als Ahold zijn biezen pakt, dan neemt de rest van de mutinationals dat uiterst serieus. ,,Die lui van Ahold zijn niet gek, die doen zoiets niet zomaar'', zegt fiscaal secretaris P. Dijkmeester van werkgeversvereniging VNO-NCW.

Een van de mogelijke verklaringen voor de toch nog onverwachte stap van Ahold, Nederland zit immers nog in de procedure, heeft volgens VNO te maken met het Enron-debacle in de Verenigde Staten. ,,Hun accountants zijn keihard. Die zeggen gewoon: of je treft een forse voorziening zodat je bij een negatieve beschikking uit Brussel niet in de problemen komt, of we keuren je jaarverslag niet goed'', aldus Dijkmeester. ,,Ook onder druk van de internationale concurrentie kunnen ze niet anders dan vertrekken.''

De kapitaalvlucht uit Europa is inmiddels begonnen, maar eurocommissaris Monti geeft nog geen krimp. Sterker nog, zijn woordvoerder ontkent dat er sprake is van een kapitaalvlucht en verwijst voor oplossingen desgevraagd naar eurocommissaris Bolkestein: ,,Die gaat over de interne markt.''

Als Monti voet bij stuk houdt heeft Europa weliswaar een interne markt waar de lidstaten elkaar niet op leven en dood beconcurreren, maar is er geen multinational meer die in dit fiscaal vreedzame Europa wil investeren. Europa's interne markt verwordt zo tot een lege huls, die volgens deskundigen grote gevolgen kan hebben voor de hele wereldmarkt. ,,Brussel moet beseffen dat mobiel kapitaal een realiteit is en daar in de regelgeving vanuit gaan. Je kunt niet een fiscaal fort-Europa met handelsbarrières afdwingen en eisen dat het geld binnen de grenzen blijft'', aldus Dijkmeester.

Tot nu toe weten slechts grote lidstaten als Frankrijk en Duitsland met veel kunst- en vliegwerk (,,vaak ondoorzichtige constructies'', zegt een ingewijde) hun multinationals vast te houden. Hoewel het bedrijfsleven grote waardering heeft voor de felheid waarmee Bos de strijd aanbindt met Monti, klinkt er ook kritiek. ,,Hij vecht wel, maar vergeet ondertussen om aan alternatieven te werken die voorkomen dat bedrijven als Ahold weggaan'', zegt een adviseur. Zolang Nederland echter nog in de beklaagdenbank zit, kan ook Bos niet veel anders dan afwachen en zijn zaak verdedigen. Iedere poging om het fiscale vestigingsklimaat voor multinationals te verbeteren zal naar alle waarschijnlijkheid onmiddelijk door Monti onder de loep genomen worden. Met alle onzekerheden van dien.