Jazzkwartet met een uitgekiende rolverdeling

Goede improvisatiemuziek is theater. Er wordt geroerd in de chemie, tegenstellingen worden uitgespeeld, confrontaties aangegaan, gezocht naar de emotie van een moment waar echt iets gebeurt. De obsessieve drang om elkaar, zichzelf en het publiek te verbazen is een vereiste. Met het recente album Stelen bewees FOURinONE aan theatrale kwaliteiten geen gebrek te hebben. Het Utrechtse optreden van het Duits-Nederlandse free music-kwartet afgelopen zaterdag bevestigde dat nog eens.

De cast van FOURinONE bevat uiteenlopende types. Trombonist Johannes Bauer kwalificeert zich als de gangmaker. Zijn spel is extravert, impulsief en explosief. Hij gebruikt zijn instrument als een exotische megafoon om kelige monologen doorheen te mompelen en te grommen, waarbij hij soms plotseling wegschiet in een hoge piep of gespierde growl.

Bauer krijgt meer dan adequaat weerwoord van saxofonist Luc Houtkamp, de `structuurman' van de groep. Hij is het die altijd de grote lijnen in de gaten houdt en Bauers gemurmel voorziet van een raamwerk van royaal uitgesmeerde vegen klankkleur. Tussen de voor Houtkamp typische technische hoogstandjes als multiphonics en shakes, klinkt af en toe een rauwe flard vervormde fanfaremuziek à la Albert Ayler.

Drummer Martin Blume vervult met verve de rol van souffleur. Met subtiele tikjes en een vrij zwevende puls stuurt hij de blazers bij, moedigt ze aan, remt ze af en juint ze op. Daarbij werkt hij nauw samen met bassist Dieter Manderscheid, die de `aangever' is van het kwartet. Hij kookt de notenexplosies voor en brengt ze op temperatuur voor de frontmannen. Bovendien metselt hij het totaalgeluid tot een geheel, vooral op de momenten dat hij met zijn strijkstok spookachtig mooie schermen van geluid optrekt.

Behalve een groep met een uitgekiende rolverdeling is FOURinONE ook een extreem hecht ensemble. Suggesties worden onmiddellijk opgepikt en becommentarieerd. Wanneer bassist Manderscheid een klein repetitief thema inzet, dan heeft drummer Blume dat na drie maten al overgenomen en bewerkt, en staan Houtkamp en Bauer klaar om het niet veel later verder te vervormen tot een nerveus heen en weer stuiterend duet. Maar even zo goed neemt de ritmesectie plotseling het voortouw om, zoals na de pauze gebeurde, een nummer te kapen en van een dwingend coda te voorzien. Een overdonderde Bauer – ogen dicht en hoorn in de aanslag – dacht even na en concludeerde: ,,ja, zo kan het ook''.

Concert: FOURinONE. Gehoord: 20/4 in SJU-huis, Utrecht.