`Hottentot Venus' terug naar Kaapstad

De overblijfselen van Saartjie Baartman keren begin mei terug naar haar geboorteland Zuid-Afrika. De jonge Khoi-vrouw die begin negentiende eeuw in Engeland als kermisattractie moest dienen en later in een Parijs' museum als curiositeit werd tentoongesteld, is het Zuid-Afrikaanse symbool van onderdrukking en vernedering van etnische minderheden.

De Zuid-Afrikaanse staatssecretaris van Cultuur zal haar skelet, hersens en geslachtsorgaan volgende week maandag in Parijs tijdens een ceremoniële plechtigheid in ontvangst nemen. Enkele dagen later zal ze worden overgevlogen naar Kaapstad. ,,De terugkeer van Saartjie is zeer beladen'', zei de staatssecretaris gisteren in Johannesburg.

Saartjie werd in 1789 in de Kaap geboren. Nadat haar familie was uitgemoord, werd ze door een Nederlandse boer op de Oost-Kaap als slavin gehouden. De Britse scheepsdokter William Dunlop haalde haar in 1810 over om naar Engeland te gaan. Ze zou met haar gelaatstrekken, typisch voor de inheemse Khoi-bevolking, en haar enorme billen en schaamlippen een fortuin kunnen verdienen. Bij aankomst in Engeland maakte Dunlop in feite een slaaf van Baartman door haar als de `Hottentot Venus' tentoon te stellen aan nieuwsgierige Europeanen. Ze werd gedwongen rond te lopen als circusdier tot haar dood in 1815.

Na haar dood kreeg de chirurg van Napoleon Bonaparte haar overblijfselen in handen. Samen met andere wetenschappers onderzocht hij haar in de hoop aanwijzingen te vinden voor de superioriteit van het Europese ras. Haar hersenen en genitaliën bewaarde hij in flessen en haar lichaam zette hij op in het Museé de l'Homme in Parijs. Daar diende ze tot 1974 als museumstuk.

De onderhandelingen over de terugkeer van Saartjie hebben acht jaar geduurd. Haar overblijfselen zullen na aankomst in Zuid-Afrika worden opgeslagen op een militaire basis in Kaapstad tot plaats en datum van haar begrafenis zijn vastgesteld. Binnen de Khoi-gemeenschap in Kaapstad woedt een felle discussie over wie zich over Saartjie Baartman mag ontfermen.