`Fransen moeten boos zijn op zichzelf'

In Frankrijk èn elders in Europa is men nog niet bekomen van de schrik die de kiezers teweeg brachten door massaal op Le Pen te stemmen.

Als 194.558 plus één Fransman meer op Lionel Jospin hadden gestemd, had Frankrijk nu niet zijn wonden hoeven te likken. Dan had de linkse krant Libération niet een dreigende foto van Jean-Marie Le Pen op zijn voorpagina geplaatst met heel groot het woord `NON' erboven. Dan waren de tienduizenden studenten gisteren niet de straat opgegaan, verontwaardigd over – ja, waarover eigenlijk?

Frankrijk zoekt nog steeds naarstig naar verklaringen voor het feit dat de extreem-rechtse Le Pen de socialist Lionel Jospin in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen nipt heeft verslagen.

Volgens velen zouden de demonsterende studenten vooral verontwaardigd moeten zijn over hun eigen stemgedrag. Want zij zijn zondag niet gaan stemmen of hebben `voor de grap' een kandidaat links van Jospin gekozen, aldus Le Monde. De Franse kiezer heeft goed geluisterd naar de vele extreem-linkse kandidaten en hun verwijten aan de regering-Jospin kennelijk ter harte genomen, schrijft de krant.

Van de Franse politieke partijen weigeren intussen alleen de extreem-rechtse Bruno Mégret (2,3 procent in de eerste ronde) en de trotskiste Arlette Laguiller (bijna 6 procent) hun kiezers te adviseren op 5 mei op Jacques Chirac te stemmen. De anderen, sommigen met pijn in het hart, hebben dat wel gedaan. ,,De Republiek is in uw handen'', zei Chirac daarom met gevoel voor dramatiek. Zelfs de vakbonden, die zich traditioneel afzijdig houden van verkiezingen achten het nodig ,,een dam op te werpen tegen Jean-Marie Le Pen''.

Ook elders in Europa is men nog niet bekomen van de schrik. Le Pen vroeg gisteren om de steun van alle ,,tegenstanders van het technocratische Europa van Brussel, die een sterke volksmacht willen creëren om de nationale onafhankelijkheid te beschermen en om zich te verzetten tegen globalisering''.

Oostenrijk kan enig leedvermaak niet onderdrukken. ,,Oostenrijkers herinneren zich de tijd dat de Parijse massamedia over elkaar heen buitelden om Oostenrijk [na de verkiezingszege van de rechtspopulistische Jörg Haider, red.] te beschrijven als een hopeloos nazi-land'', aldus de commentator van de Kronen Zeitung.

De Italiaanse premier Silvio Berlusconi legt de schuld bij de Franse socialisten zelf, die zich vooral zorgen leken te maken over de verrechtsing elders in Europa. ,,Ze waren niet in staat om te zien wat er in hun eigen huis gebeurde, omdat ze zich zo druk maakten over wat er gebeurde in andermans huis.'' Volgens de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder hebben ,,alle democraten in Frankrijk en Europa er belang bij om te voorkomen dat Le Pen uitgroeit tot een grote machtsfactor''.

De Bulgaarse minister van Buitenlandse Zaken Solomon Pasi, op bezoek in Brussel, sprak van ,,een goede les voor de Europese Unie. De EU moet landen als Bulgarije, eilanden van etnische tolerantie, uitnodigen om lid te worden.'' De Poolse sociaal-democratische premier Leszek Miller noemde de Franse uitslag een bedreiging voor de uitbreiding van de Europese Unie. Premier José-Maria Aznar van Spanje, momenteel roulerend voorzitter van de EU, zei dat ,,er niet zoiets bestaat als grillige verkiezingen. Je zult de resultaten moeten analyseren of je dat leuk vindt of niet.''

Hugo Young, commentator van de Britse dagblad The Guardian, schrijft vandaag over de algemene ruk naar rechts in Europa. Niet die verschuiving op zichzelf is gevaarlijk, aldus Young, maar het feit dat centrum-rechts voor een meerderheid steeds afhankelijker wordt van de steun van extreem-rechts.

Steun kreeg Le Pen gisteren onder anderen van Vojislav Šešelj, leider van de Servische Radicale Partij (,,Fransen willen uit de klauwen blijven van de globalisering''), van de Russische ultranationalist Vladimir Zjirinovski (,,Mensen hebben genoeg van een losbandige democratie''), en van Jörg Haider (,,Wie tegen immigratie strijdt wordt automatisch extreem-rechts genoemd, maar uiteindelijk laat de bevolking zich niet misleiden'').