Recht over de grenzen

Internet en recht lijken elkaar soms uit te sluiten. Handhaving van de wet is vaak onmogelijk op het wereldwijde netwerk. Wie wel eens gehackt is en erachter komt dat de boosdoener via een gekraakt universiteitsnetwerk uit België een serie pc's in Polen is binnengegrongen om vervolgens in Amsterdam kabelabonnees lastig te vallen, weet dat aangifte doen niet veel zin heeft. Een uitspraak van de Franse rechter dat Yahoo in Frankrijk geen nazi-artikelen mag aanbieden heeft weinig praktisch nut omdat een Amerikaans bedrijf zich niet aan de wet van een Europees land hoeft te houden.

Toch zijn er steeds meer uitzonderingen op de regel dat internet en wetshandhaving niet samengaan. Vooral de Verenigde Staten slagen er goed in de nationale wetgeving over de grenzen heen te handhaven. Er zijn de afgelopen jaren verscheidene mensen opgepakt omdat ze volgens het Amerikaanse openbaar ministerie de Digital Millennium Copyright Act (DMCA) hebben overtreden. Het bekendst zijn de zaken tegen de jonge Noorse programmeur Jon Johansen, die een programma heeft geschreven om dvd's onder Linux af te spelen en tegen de Russische programmeur Dmitry Sklyarov. Sklyarov had een programma geschreven om e-books van softwareproducent Adobe te kraken, zodat de boeken ook bijvoorbeeld in braille kunnen worden omgezet.

Nederland heeft nu ook zijn eerste grensoverschrijdende vonnis. Deutsche Bahn heeft voor elkaar gekregen dat de Diemense internetaanbieder Xs4all twee webpagina's van een abonnee moet blokkeren. 15 April bepaalde de kortgedingrechter in Amsterdam dat Xs4all twee artikelen uit het linkse tijdschrift Radikal, dat een homepage bij de provider heeft, moet verwijderen. In de artikelen `Kleiner Leitfaden zur Behinderung von Bahntransporten aller Art' en `AEG Produktinformation' wordt beschreven hoe activisten transporten van kernafval per spoor kunnen vertragen door bovenleidingen en seinkasten onklaar te maken.

De Radikal-zaak dateert uit 1996. Toen moesten Duitse internetaanbieders abonnees de toegang tot de homepage van Radikal ontzeggen. Het gevolg was dat alle homepages en websites van Xs4all-gebruikers niet meer toegankelijk waren vanuit Duitsland. De blokkade werd weer opgeheven omdat de Duitse justitie zich realiseerde dat webpagina's niet zo gemakkelijk kunnen worden geblokkeerd. Op allerlei plaatsen in de wereld verschenen mirrors (kopieën) van de Radikal-site, die ondanks de blokkade wel toegankelijk waren. Ook nu is het tijdschrift op talloze sites `gemirrored' (voor een overzicht zie www.indymedia.nl/2002/04/3281.shtml).

Xs4all is verbaasd over de uitspraak van de rechter omdat de papieren uitgave van Radikal in Nederland nooit verboden is geweest. Bovendien zijn internetaanbieders niet verantwoordelijk voor datgene wat klanten online zetten. De klant moet zelf worden aangesproken. Waarom Xs4all de artikelen uit Radikal moest blokkeren van de Nederlandse rechter is niet duidelijk. Pas op 25 april volgt de motivatie van het vonnis.

Deutsche Bahn zit ondertussen niet stil en heeft ook de Amerikaanse zoekmachines Google, Altavista en Yahoo gevraagd de artikelen uit Radikal te verwijderen. De zoekmachines hadden kopieën van de Radikal-site in hun eigen database. Google en Altavista hebben de kopieën verwijderd. Aan de verwijdering is geen rechtszaak vooraf gegaan.

Of de uitspraak van de Amsterdamse rechter, waartegen Xs4all in beroep gaat, stand houdt, is de vraag. Volgens de Europese Richtlijn voor E-Commerce van 8 juni 2000 zijn providers niet rechtstreeks aansprakelijk voor materiaal van hun klanten. Onduidelijk is ook of de artikelen wel onrechtmatig zijn, zegt de advocaat van Xs4all, mr. R. van Leeuwen. ,,Vergeleken met het op internet geplaatste terreurhandboek van Al-Quaeda, maar ook vergeleken met vele andere handleidingen die behalve op internet ook in de boekhandel of bibliotheek te krijgen zijn, is de site van Radikal kinderspel', aldus Van Leeuwen in het digitale tijdschrift WebWereld. ,,Minister Korthals van Justitie zag geen ruimte om de verspreiding van het terreurhandboek van Al-Quaeda tegen te gaan, omdat dit geen strafbaar feit oplevert, maar ook vanwege de vrijheid van meningsuiting.'

Websites: www.xs4all.nl/ ~ tank/radikal; www.contrast.org/radikal

[klaver@nrc.nl]

Marie-José Klaver beantwoordt vragen over internet en reageert op bijdragen van lezers. Heeft u een vraag of suggestie, stuur dan een e-mail naar klaver@nrc.nl. Antwoorden en reacties zijn op www.nrc.nl/internet te lezen.