Marokkaanse acteurs spelen krachtige Nora

Haar eigen huis, die kleine gevangenis, dat zo knus ingerichte poppenhuis, is Nora's grootste vijand. Wanneer ze naar binnen wil gaan, valt de huisdeur uit zijn hengsels. Ontsteekt ze het licht, dan tuimelen de lampen naar beneden. Met de telkens weer dichtklappende strijkplank voert ze een verbeten gevecht.

Voor de vierde keer maakt regisseur Gerrit Timmers van het Onafhankelijk Toneel een voorstelling met Arabische en Marokkaanse acteurs. Zijn bewerking van Shakespeares Othello (2000), met een deels Nederlandse, deels Marokkaanse cast, geldt als het toonbeeld van een ideale synthese tussen de beide culturen. In Nora, een poppenhuis (1879) van Henrik Ibsen gaat hij een stap verder: alle spelers zijn afkomstig van het Theater Tensift uit Marrakech en spreken Marokkaans, ondersteund met Nederlandse boventiteling. Ibsens befaamde en betwiste tragedie over vrouwenemancipatie is verplaatst naar de situatie van de Marokkanen in Nederland. Het interieur is een wonderlijk plaatje van ontheemding; een Hollands spulletje hier, een Marokkaanse bank ernaast. Nora doet zelfs een vergeefse poging om Sinterklaas-gedichten te schrijven.

Opmerkelijk open en rücksichtlos is de uitbeelding van mannelijk heerszuchtig gedrag jegens vrouwen, Nora in het bijzonder. De macho-taal wordt door de acteurs niet geschuwd. Aanvankelijk laat Nora zich hun gedrag welgevallen. Dat geeft de voorstelling een waarschuwende, polemische toon. Feminisme verdient aandacht in Marokkaanse kringen, wil Timmers zeggen.

Compact, krachtig en bewogen-dramatisch is deze Nora van het Theater Tensift. De verhaallijn is vereenvoudigd, de duur ingekort. Nora is spilziek, wil het geld uitgeven dat haar man, de ijverige bankemployé Mehdi (Youssef Ait Mansour) niet bezit. Ze heeft zelfs bij een dubieuze geldschieter 20.000 euro geleend. Deze geldschieter, vilein gespeeld door Mohammed El Ouaradi, ontketent een intrige waarbij Nora's man ten val dreigt te komen.

Het gaat hier vooral om de details en om de explosieve verwikkelingen aan het slot rondom een brief van de rechtbank, waarin wordt Nora aangeklaagd wegens valsheid in geschrifte. Timmers heeft ingenieus bedacht dat de brievenbus, verzegeld met een hangslot, alleen door de man des huizes geopend kan worden. Wanneer de brief ineens als een bom het huis binnendringt, kan Nora hem onmogelijk onderscheppen. In dit beeld is haar afhankelijkheid even eenvoudig als doeltreffend weergegeven.

Tenslotte komt Nora tot het inzicht dat ze het huis moet verlaten. Actrice Saadia Ladib vertolkt dit moment op authentieke wijze. Vlak voor haar vertrek veegt ze de foto's van haar kinderen, omrand door kleurige Ikea-lijstjes, op de grond. Ze wil nooit meer terugkomen. Haar innerlijke verscheurdheid uit ze mooi in stille handgebaren; een haarlok wordt weggeveegd, ze schikt haar verwassen vest. Hoe helder de verhaallijn ook is, naar inhoud is Timmers' Nora er een om je tanden op stuk te bijten als acteur én als toeschouwer. Hoe moralistisch mag een regisseur zijn? Moet het macho-gedrag sterk worden aangezet?

De kracht is dat Nora's proces van zelfbevrijding fraai intact blijft. In dit opzicht is de Marokkaanse uitvoering betrekkelijk trouw aan het origineel. De dreiging van een liefdeloos, hels huwelijk ligt al vroeg in de voorstelling op de loer. Er gaat een huiveringwekkende betekenis uit van de eenvoudige vraag die Nora haar vriendin stelt: ,,Kon je wel in het huwelijk geloven zonder dat je van je man hield?'' Terecht ligt het perspectief hier bij de vrouw. Een voorstelling die, ondanks Nora's besliste keuze, gelukkig tal van vragen stelt. Dat is goed.

Voorstelling: Nora, een poppenhuis van Henrik Ibsen door Onafhankelijk Toneel. Regie: Gerrit Timmers. Gezien: 20-4 in O.T.Theater, Müllerpier, Rotterdam. Aldaar t/m 5-5, tournee t/m 31-5. Inl.: 010-4769029 of www.ot-rotterdam.nl.