Le Pen onverwachts sterker dan Jospin

De eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen heeft een politiek schokeffect teweeggebracht. De zittende socialistische premier Lionel Jospin is uitgeschakeld door Jean-Marie Le Pen van het extreem-rechtse Front National. Jospin heeft aangekondigd de politiek te verlaten.

Tegen iedere verwachting in zal Le Pen het in de tweede ronde opnemen tegen de zittende president, Jacques Chirac, van de gaullistische RPR. Het is de eerste keer dat een extreem-rechtse kandidaat de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen haalt.

Chirac kreeg volgens de laatste stand 19,7 procent van de stemmen, Le Pen 17 procent en Jospin 16 procent. Premier Jospin kondigde gisteravond aan zijn taken te blijven vervullen tot de tweede ronde en zich daarna terug te trekken uit de politiek. Volgens peilingen zal president Chirac de tweede ronde, die op 5 mei wordt gehouden, met een grote meerderheid van rond de 80 procent van de stemmen winnen. Ook in 1969 deed er geen socialistische kandidaat mee aan de tweede ronde van de presidentsverkiezingen.

Geen van de `kleine' kandidaten, dertien in totaal, haalde meer dan 7 procent. Ruim 27 procent van de ruim veertig miljoen Franse kiesgerechtigden heeft niet gestemd, een record in de 44-jarige geschiedenis van de Vijfde Republiek. De tot nu toe laagste opkomst was die van 1969, toen 22,4 procent van de kiezers wegbleef. Jacques Chirac heeft het laagste resultaat ooit geboekt voor een zittende president.

De president heeft tegen elf uur gisteravond opgeroepen tot een ,,democratische krachtsinspanning (-) om de mensenrechten te redden en het gezag van de staat te herstellen'. ,,Onze nationale cohesie, de waarden van de Republiek, loopt gevaar', zei Chirac.

Premier Jospin noemde het verkiezingsresultaat ,,diep teleurstellend' en een ,,donderslag'. Hij riep het versnipperde linkse kamp op de gelederen te sluiten voor de verkiezingen van de Assemblée in juni. Voor Jean-Marie Le Pen was de uitslag ,,geen verrassing'. Hij riep de Fransen op de ,,historische kans' waar te nemen. Hij zei, net als hij tijdens de campagne deed, ,,sociaal links en economisch en nationaal rechts' te zijn.

In totaal heeft extreem-rechts (Le Pen en zijn rivaal Bruno Mégret van de MNR) 20 procent van de stemmen gehaald. Extreem-links (drie trotskistische splintergroeperingen, waaronder Lutte Ouvrière van Arlette Laguiller) kreeg ruim 10 procent van de stemmen. Extreem-links en rechts zijn samen goed voor bijna een derde deel van de stemmen, tegenover nog geen kwart voor het `meervoudig links' van de regeringscoalitie van Jospin.

De rechtse oppositie in de Assemblée kreeg bijna een derde van de stemmen. Verscheidene Franse leiders hebben opgeroepen een gemeenschappelijk front te vormen tegen Le Pen door in de tweede ronde op Chirac te stemmen.

In talrijke steden, zoals Parijs, Marseille, Lille en Straatsburg, kwam het na de uitslag tot demonstraties. Zo'n tienduizend demonstranten liepen gisteren door Parijs en riepen leuzen als ,,Le Pen is een fascist'. Daarbij werden op enkele plaatsen vernielingen aangericht. De politie vuurde traangas af en verrichtte arrestaties.

SCHAAMTE: pagina 5

Fransen ontwaken na kwade droom en schoktherapie

[Vervolg van pagina 1] Niemand heeft deze resultaten voorspeld, ook de peilingbureaus niet. Maar waar de laatsten wel zicht op gaven, was een tendens en een volkomen verwarde kiezer. Eén op de twee Fransen had volgens de peilingen voor de verkiezingen zijn keuze nog niet gemaakt. Achteraf kan worden geconcludeerd dat de Fransen de eerste ronde niet echt serieus hebben genomen. Ook was de boodschap van de nu geslachtofferde Jospin onduidelijk; hij riep de Fransen op `nuttig' te stemmen, dat wil zeggen voor hem, maar hij heeft niet gewezen op het gevaar dat nu werkelijkheid is geworden.

Je zou bijna kunnen zeggen dat de ontstane situatie uit luxe is voortgekomen. Er was geen dwingende politieke inzet meer, hoe groot de zorg om veiligheid ook was en is. Velen hebben de eerste ronde aangegrepen om te experimenteren en om speldenprikken uit te delen aan de zittende politiek. Vooral ter linkerzijde werd de `kleine' kandidaat favoriet: in de tweede ronde zou men dan wel op Jospin stemmen.

Maar nu Jospin het veld heeft moeten ruimen, ontwaakt Frankrijk uit een kwade droom. Dit had men niet voorzien, niet bedoeld. ,,Ik heb altijd op een grote kandidaat gestemd', zei een dame gisteravond. ,,Maar om een of andere reden leek me nu een kleine kandidaat eens aardig. Wat heb ik een spijt!'. Een ander, `verpletterd' door de uitslag: ,,Had ik maar op Jospin gestemd!'

Zowel links als rechts heeft opgeroepen tot het opwerpen van een `dam' tegen extreem-rechts. Chirac staatsmanachtig, met verwijzing naar de republikeinse waarden. Links militant, bijna brakend genoodzaakt te concluderen dat ze in de tweede ronde zullen moeten stemmen op Chirac, `die dief'.

Intussen kan de schoktherapie die Frankrijk heeft ondergaan heel goed leiden tot voortzetting van de huidige cohabitation, het `samenwonen' van een rechtse president met een linkse parlementaire meerderheid. Chirac wordt herkozen tot president en de linkse kiezer werpt in juni, bij de Assemblée-verkiezingen, inderdaad een dam op tegen extreem-rechts. Het trauma zal blijven, maar verder zou het enige zichtbare verschil kunnen zijn, dat de premier niet Lionel Jospin heet.