Dodelijke centenpikkers

Eindelijk een kritisch interview met een transportondernemer die te hufterig is om een dodehoekspiegel voor z'n trucks te kopen. Zembla ondervroeg H. van Vliet, directeur van Van Vliet Transport BV. Van zijn 132 vrachtwagens hebben er nog maar zeven een dodehoekspiegel, terwijl – gaf hij toe – zijn auto's veel in de stad rijden. Bij het volgende ongeluk verdient Van Vliet dus een schadeclaim van vele miljoenen euro's. Hij had kunnen weten hoe hij met subsidie levens van fietsers had kunnen sparen. Zembla liet met beelden van een vrachtwagententoonstelling zien dat vervoersbazen voor de veiligheid van hun chauffeurs wel veel geld over hebben.

Nederland zit vol dodelijke centenpikkers als Van Vliet. Toch is tot nu toe bijna alle aandacht gegaan naar minister Netelenbos. Dat hangt samen met het institutionele karakter van de Nederlandse media. De neiging om elk probleem als resultaat van overheidsbeleid te zien. Den Haag wordt wel ter verantwoording geroepen, maar niet de gewetenloze vervoersondernemers die, ondanks alle vermaningen, blijven rijden zonder zicht op fietsende kinderen. Dertig doden en meer dan 100 gewonden per jaar.

Omdat veiligheidseisen Europees zijn, zouden Nederlandse bedrijven zelf voorzorgsmaatregelen moeten nemen, want hier wordt meer gefietst dan elders. Toch wordt als vanzelfsprekend aangenomen dat bedrijven zo'n spiegel niet kopen als er geen wet is. Maar dit is bij uitstek een kwestie waar vervoersondernemers, zoals ze dat zeggen, ,,hun verantwoordelijkheid kunnen nemen''.

Pas toen vorig jaar een dochter van de bekende Nederlandse schrijfster Anna Enquist werd doodgereden, kwam er een nieuw golfje aandacht. Minister Netelenbos slaagde er na tientallen jaren verwaarlozing van deze kwestie in om de spiegel voor nieuwe vrachtauto's verplicht te stellen. Dat duurt dus nog jaren. Drie weken later zag een Amsterdamse moeder hoe haar voorop fietsende dochtertje werd gegrepen door een rechtsaf slaande autobus. Een paar kilometer verderop werd een kind overreden door een vuilnisauto. Zonder bolspiegels. Niemand vroeg aan het stadsbestuur hoe dat mogelijk was, want ja, Den Haag had het niet verplicht. Netelenbos besloot daarna om dodehoekspiegels wel verplicht te stellen, wat Brussel ook zou doen. Ik vermoed dat vervoersjuristen dit besluit aan gruis kunnen slaan.

Zou Van Vliet de bolspiegels nu wél kopen? De potige baas trok het gezicht van de geplaagde middenstander. Hij ziet zich ook als slachtoffer van de overheid. Als Europa iets anders wil dan Netelenbos, zou hij twee keer een nieuwe spiegel moeten kopen. Zoveel geld is hem een mensenleven niet waard. Zo zal een chauffeur het dus moeten uitleggen aan de ouders van een kind dat hij heeft doodgereden: ,,Ik zag het kind niet en dat komt door Den Haag.''

Een dergelijke verschuiving van de schuldvraag van daders naar overheid doet zich ook voor bij Srebrenica. Dutchbat kan van alles worden verweten maar niet de massamoord op de Bosnische moslims. Toch had Buitenhof gisteren een serieuze discussie over de civiele aansprakelijkheid van de Nederlandse overheid en sommige Dutchbatters voor de massamoord. Twee juristen zaten bij het gesprek en de heilige Mient-Jan, die zelfs sommige soldaten strafrechtelijk wil laten vervolgen. Dan zou je het absurde resultaat krijgen dat Dutchbatters worden bestraft, terwijl de meeste massamoordenaars gewoon vrijuit gaan. Alsof de Bosnische Serviërs lagere wezens zijn die niet verantwoordelijk kunnen worden gesteld. Nederlands handelen wordt op de millimeter onderzocht, want dat is gemakkelijker dan naar Bosnië en Servië gaan. Alleen een geprikkelde, bondige Eurocommissaris Bolkestein kon gisteren de proportie in de discussie terugbrengen: ,,Het is niet redelijk om de moordpartij in Srebrenica de Nederlandse staat aan te wrijven.'' Zover zal het ook niet komen. Al dat doorslaan in zelfonderzoek – drie weekjes eerder demissionair verklaren is niet voor de Bosnische moslims bedoeld. Het is de manier waarop Den Haag op de beklaagdenbank tegen geringe kosten ,,zijn verantwoordelijkheid neemt''.