`Ik verraad het joodse volk niet'

Het geweld in Israël beroert ook de gemoederen in Nederland. Zondag organiseren joodse jongeren- organisaties een pro-Israël demonstratie. Terwijl de ongeveer 5.000 Palestijnen in Nederland de intifada steunen, kritiseren joodse Nederlanders vanuit hun leunstoel steeds openlijker het militaire optreden van Israël. Gevangen tussen solidariteit en rationaliteit.

Elke dag zet Isabel Schnabel de BBC-televisie aan en belt ze met Israël. Haar zus woont er, haar hartsvriendin ook. Schnabel is ongerust, boos, voelt zich machteloos. Ze wil erover praten, maar dat lukt niet. Gesprekken met haar zus over politiek leiden alleen maar tot ruzie. En ook van haar vriendin voelt ze zich afdrijven. Die komt steeds meer op een andere golflengte te zitten. ,,Ik heb haar altijd als links en buitengewoon rechtvaardig ervaren, maar voel nu dat de angst haar radeloos maakt.''

Laatst vertelde ze Schnabel dat er een wederzijds wantrouwen is ontstaan tussen de Palestijnen en haar. Schnabel had willen zeggen, willen roepen: waarom doen jullie dan niets, waarom gaan jullie de straat dan niet op? Maar ze hield haar mond. Zij is niet de aangewezen persoon om haar vriendin te vertellen wat ze moet doen. ,,Ik zit hier en zij zit daar. Ik wil haar niet in haar angst aanvallen. Ik kan alleen vragen stellen.''

Samen met een groepje joodse Nederlanders demonstreerde Schnabel vorige week zaterdag in Amsterdam tegen het Israëlische optreden tegen de Palestijnen. ,,Een fantastische sfeer.'' Ze stonden rechts van het podium op de Dam, met opgeheven borden: stop de bezetting, Israël! Ze wilden duidelijk maken dat zij het niet eens zijn met het optreden van Israël in de bezette gebieden. ,,Als er nog meer hakenkruizen komen, ga ik weg'', zei een joodse vrouw, wijzend op spandoeken aan de andere kant van het plein. ,,Maar ik vind de sfeer verbazend goed. Ik ben blij dat we gekomen zijn. We worden ziek van de situatie in Israël.''

Wat een `gebrek aan zelfrespect', reageerde een verontwaardigde Ronnie Naftaniel in deze krant. Naftaniel, woordvoerder van het Centrum voor Informatie en Documentatie Israël (CIDI), vindt dat de joodse demonstranten op de Dam zich moeten `schamen' omdat ze hebben meegelopen in een optocht waarin antisemitische leuzen werden gescandeerd. Het was precies het soort reactie waar sommige joodse Nederlanders schoon genoeg van hebben. Zij hebben niet alleen kritiek op Israël, ze willen ook dat die kritiek gehoord wordt. Maar afkeuring van het beleid van de Israëlische premier Sharon ligt zo gevoelig dat ze door minder gematigde Nederlandse joden meteen veroordeeld worden en uitgemaakt voor self-hating Jews. Ergernis daarover en over de starre pro-Israël-positie van het CIDI bracht de joodse groep ertoe naar de bijeenkomst op de Dam te komen.

Ook de herdenking van de holocaust twee weken geleden heeft kwaad bloed gezet. Tijdens de ceremonie riep de Israëlische ambassadeur in Nederland op tot steun voor Israël. ,,We moeten opnieuw vechten tegen vijanden die ons uit ons land willen gooien'', zei ambassadeur Margalit. Dat was de druppel voor een andere demonstrante. ,,Het was volstrekt geen herdenking. Het had allemaal met strijdbaarheid te maken, alles. En dat over de rug van mijn dode familie. Ik heb me zó zitten ergeren.''

Verraders

Terwijl in Israël de standpunten verharden, polariseert ook de joodse gemeenschap in Nederland. De harde lijn van Sharon veroorzaakt veel angst, woede en vertwijfeling. Maar de joodse gemeenschap brengt daar weinig over naar buiten. De enige groep die de stilte heeft doorbroken, is Een Ander Joods Geluid, een initiatief van activiste Anneke Mouthaan en tv-producent Harry de Winter. Nog geen maand na het uitbreken van de tweede Palestijnse volksopstand in september 2000 deed Mouthaan het eerste persbericht de deur uit. De groep eist een volledige terugtrekking van kolonisten en militairen uit de bezette gebieden en vindt dat de Palestijnen een levensvatbare staat moeten krijgen.

,,Dan wordt ook de veiligheid van Israël gegarandeerd'', zegt Mouthaan. ,,Ik moet er namelijk steeds bij zeggen dat ik niet tegen Israël ben. Het gaat ons uiteindelijk om de toekomst en het voortbestaan van Israël. Wij zijn van mening dat Israël met deze politiek zijn eigen graf graaft.''

Het andere joodse geluid heeft veel losgemaakt. Nog geen maand geleden noemde rabbijn Lilienthal van de liberaal-joodse gemeenschap de groep `verraders van het joodse volk'. De groep zou de kant van de Palestijnen kiezen. ,,Als je je met de vijand identificeert, plaats je je buiten de familie'', schreef Lilienthal in het Nieuw Israëlitisch Weekblad. Mouthaan: ,,Daarmee heeft hij veel mensen binnen de liberaal joodse gemeenschap op hun hart getrapt.''

Mouthaan is al jaren betrokken bij de Israëlische vredesbeweging. Ze werft fondsen en is betrokken bij mensenrechtenacties. Het steuncomité waarvoor ze werkt is net naar een nieuw kantoor verhuisd. Ze gaat zitten, staat op om de telefoon aan te nemen, gaat weer zitten. Tientallen e-mails krijgt ze binnen met informatie uit de bezette gebieden. Iedere dag bellen mensen om hun steun aan EAJG te betuigen. Rond de 470 joodse Nederlanders hebben de adhesieverklaring ondertekend. Mouthaan zegt nadrukkelijk dat ze niet uit is op een `stammenoorlog'. ,,Naftaniel werpt zich op als woordvoerder van de joodse gemeenschap in Nederland, maar ik voel me niet door hem vertegenwoordigd. Zo zijn we ook op de naam gekomen: een ander joods geluid. Let wel: een ander joods geluid. We zeggen niet dat we het joodse geluid zijn. Alleen, ons geluid werd nauwelijks gehoord. Er zijn veel joden die vinden dat je kritiek binnenshuis moeten houden. Dat hebben we doorbroken. Maar 470 is niets vergeleken met de voltallige gemeenschap. De grote groep houdt zijn mond.'' In Nederland wonen naar schatting 40.000 joden, onder wie zo'n 10.000 joden uit Israël.

Veel joodse Nederlanders zien het bloedvergieten in het Midden-Oosten met toenemende frustratie aan, zegt Mouthaan. Zeker degenen die zelf familie in Israël hebben staan voor een pijnlijk dilemma. Hoe uit je vanuit je luie stoel in Nederland verontwaardiging over de politiek van Sharon, terwijl je eigen broer de bus niet durft te nemen uit angst voor Palestijnse zelfmoordaanslagen

,,Het is moeilijk om je eigen standpunten vast te houden'', zegt Ien Monas. ,,Ik zie dat het leven van vrienden in Israël helemaal is ontwricht. In zekere zin zijn mijn standpunten dus luxe-standpunten.'' Toch heeft de tweede intifada een proces versneld, zegt Monas – hij kon niet langer stilzitten. ,,De joodse gemeenschap is tot op het bot verdeeld over wat nu in Israël gebeurt. Dat het voortbestaan van Israël van levensbelang is – daar zijn we het allemaal over eens. Maar wat Israël nu doet kan niet langer. Wij vinden dat de ethiek ondergraven wordt, maar over het waarom lopen de meningen sterk uiteen. Er is een groep die vindt dat het aan de Palestijnen ligt. Ik behoor tot de groep die vindt dat het aan Israël zelf ligt. Het loslaten van de ethiek is de prijs die de Israëlische regering betaalt voor het instandhouden van een koloniaal regime.'' Dan, bijna verontschuldigend: ,,Maar dat is mijn persoonlijke mening, hoor.''

Isabel Schnabel gaat voorlopig niet meer naar Israël, zegt ze. Twee jaar geleden was ze er voor het laatst. Ze wil er niet meer naar toe totdat er een Palestijnse staat is. ,,Ik kan dit niet langer voor mezelf verantwoorden. Het Palestijnse volk wordt zó vernederd en onderdrukt. Ik kan wel janken van onmacht. Vooral het gevoel van onrechtvaardigheid.''

Isabel Schnabel zet alleen 's ochtends nog de televisie aan. 's Avonds gaat-ie uit. ,,Anders lig ik de hele nacht wakker.''

De herdenking van de holocaust werd misbruikt