Rust is superbelangrijk

`Semi-autobiografisch' noemt Karin Bloemen haar voorstelling `De Diva en de Divan'. ,,Ik moet zorgen dat ik niet schreeuw als ik praat, want dat kost me mijn hoge tonen.''

`Au!' roept mijn metgezel in het theater en grijpt naar zijn bril, die getroffen is door een geel projectiel. Op het podium van het Nieuwe de la Mar in Amsterdam staat cabaretière Karin Bloemen verkleed als tennisbal en mept schuimrubberen ballen de zaal in. De een na de ander scheert over het publiek: ,,Voor al die sms'jes! Pitbulleigenaren! Managers die er met je geld vandoor gaan! Inbrekers! Vaders die doodgaan als je vier bent! Muizen in huis! Stiefvaders die je jeugd verpesten!''

Een door zenuwen overmande dame bij de psychiater speelt ze, die maar nooit kwaad kan worden en uiteindelijk met haar tennisracket haar frustratie uitleeft over al die dingen die ze heeft opgekropt. Dingen die niet alleen op de toneelfiguur, maar voor een groot deel ook op Karin Bloemens eigen leven slaan. De scène komt voor in haar nieuwste programma De Diva en de Divan, dat deze week in Zaandam in première is gegaan.

Neuriënd verschijnt ze de volgende dag op onze afspraak, gehuld in een hemelsblauw gewaad met roze bloemen, een wilde bos blonde namaak-pijpekrullen op het hoofd. Het programma, vertelt ze, was eigenlijk al gepland voor oktober 2000, maar moest toen worden afgelast. ,,Ik was zó moe, binnen drie jaar had ik tweehonderd voorstellingen gehad en twee kinderen gekregen. Dat trok ik niet meer. Ik vond het wel erg vervelend om te moeten afzeggen, maar ik vind dat je óf voor 100 procent op de bühne moet staan, óf helemaal niet. Gelukkig ben ik zelf verantwoordelijk voor mijn producties, dus dat maakte het besluit minder moeilijk.''

Burn out. In de voorstelling valt het woord herhaalde malen. ,,Je hoort er de laatste jaren de meest afschuwelijke verhalen over, van mensen die volledig ontdaan thuiszitten, letterlijk opgebrand. Ik heb het niet zo erg gehad, maar ik zat er behoorlijk tegenaan. Op het toneel gebruik ik een bestaand vragenlijstje van de Amerikaanse burn-outspecialist Beverly Potter. Ik voldeed aan alle punten. Ik kreeg last van geheugenverlies en als ik twee stappen zette, kon ik al niet meer vooruit. In het begin probeerde ik het nog weg te lachen, tot ik een mailtje kreeg van een vrouw die al een jaar thuis zat en zich door mijn grappen gekwetst voelde. Het is iets wat veel vrouwen krijgen, omdat ze met die driedubbele functie zitten als moeder, echtgenote en werkneemster. Ik had daar dan nog een vierde taak bij, als werkgeefster van mijn eigen bedrijf La Bloemen Productions.''

De 41-jarige comédienne viel de afgelopen twee jaar 18 kilo af, zodat ze nu weer maat 44 aan kan. In haar nieuwe show verrast ze de toeschouwers zelfs met een gracieuze radslag. ,,Dat heb ik zeven jaar niet gedurfd en gekund, ik was veel te zwaar geworden. Ik heb niets tegen te zwaar of mollig, ik vind het zelfs mooier dan mager, maar bij mij was het ongezond. Mijn lijf, met mijn stem, is mijn instrument, ik kan me niet veroorloven te dik te worden. Daarom heb ik mijn levensstijl omgegooid en ben heel braaf gaan doen. In Zeeland zit een kuuroord waar ik af en toe naartoe ga. Je krijgt er alleen sapjes en water en verder werken ze met oefeningen, klisma's, dansen en massages. Als ik daar vandaan kom ben ik vijf kilo lichter. Ik zit nu weer op balletles en ben begonnen met tennis. Ik heb een rustpauze van vier maanden genomen en ben daarin voor het eerst gaan skiën. Dat mocht nooit zo midden in het theaterseizoen, want je hoeft maar een pink te breken en het is einde oefening.''

Afvalrace

Ze spreekt snel, lardeert haar woorden af en toe met een regeltje zang, of een staaltje van haar imitatietalent. De afvalrace, de tennis- en sneeuwervaringen kon ze weer gebruiken voor haar show, vertelt ze. Zo komt ze in een hilarisch nummer in skipak en op ski's van een hellend vlak op het podium naar beneden gegleden. Maar ook vermoeidheid, het zoeken naar normen en waarden, het maken van keuzes, keerpunten in het leven en de dood komen aan bod. ,,Semi-autobiografisch'' noemt ze de voorstelling. ,,Sommige dingen hebben rechtstreeks op mezelf betrekking, andere zijn vertheatraliseerd.'' De sketches en liedjes zijn geschreven door onder anderen Jan Boerstoel, Jurrian van Dongen, Coot van Doesburgh, Ted van Lieshout, Hans Riemens, Friso Wiegersma en haarzelf, maar er zijn ook vertalingen bij van songs van Jacques Brel en Stephen Sondheim.

Karin Bloemen werd geboren in Alkmaar en groeide op in Schagen in een middenstandsgezin. Haar ouders scheidden toen ze viereneenhalf was en haar moeder hertrouwde al snel. Haar vader stierf toen ze twaalf was, maar omdat de families gebrouilleerd waren, mocht ze niet bij de begrafenis zijn. Aan haar jeugd heeft ze vooral droeve herinneringen. De stiefvader misbruikte zijn drie stiefdochters en jaren later deden ze aangifte van incest, op initiatief van de oudste zus. Het proces deed indertijd veel stof opwaaien. ,,Ik was niet blij met de publiciteit. Ik werd er toen ook nog in de pers van beschuldigd dat ik te koop liep met mijn incestverleden. Dat deed verschrikkelijk pijn. Het was juist mijn stiefvader die indertijd de Privé heeft gebeld. En zo'n proces is nu eenmaal openbaar, het werd snel genoeg bekend dat ik een van de aanklagers was. Ik werd er gek van, maar ik wilde ook niet langer liegen, of het weglachen. Het ging mij erom dat íemand zei: `meneer, u bent fout, u mág dat niet'. Er was trouwens ook een mooi aspect aan. Door er openlijk voor uit te komen werd ik een steun voor veel kinderen. Ik kon ze laten zien dat het leven niet stopt, maar dat je kunt doorgaan en iets van je leven maken, kinderen kunt krijgen en plezier aan seks beleven – en dat je daar ook recht op hebt. Een groot deel van mijn leven heb ik geprobeerd die periode zo goed mogelijk in mijn leven te integreren. Soms lukt dat niet, maar ik heb in ieder geval geen wraakgevoelens en angstdromen meer. Alleen het gevoel van onrechtvaardigheid dat je beschadigd bent en een deel van je jeugd je is afgenomen, dat blijft.''

Schoolcabaret

Na het atheneum volgde Bloemen een opleiding aan de Kleinkunstacademie in Amsterdam, na nog een jaar Engels te hebben gestudeerd aan de Vrije Universiteit. ,,Eigenlijk wist ik niet wat ik wilde doen, maar ik kon leuk Jasperina de Jong nadoen, die ik erg bewonder. Op een schoolcabaret zong ik een liedje van haar. Dat deed ik zo goed dat mijn mentor zei: `Theater, hè, schat?' Ik had geen idee wat die academie inhield. Bij de eerste auditie werd ik afgewezen omdat ik met een veel te ingewikkelde tekst kwam, ik verzoop erin. Daarna heb ik een oriëntatiecursus gevolgd en kwam ik door de selectieprocedure. Mijn stem heeft een groot bereik en ik zong in die tijd van alles, ook zware nummers: `De koningin van de nacht' van Mozart met de hoge f, Pergolesi, Brecht, Weill. Ik kwam uiteindelijk op de academie als `het meisje met die stem'. Ik was ontzettend fanatiek, ik deed aan tappen, Spaans dansen, klassiek en jazzballet en acrobatiek. Johan Verdoner, de directeur van de academie, was mijn artistieke vader. Van hem leerde ik me te concentreren, een verhaal te vertellen, bij de tekst te blijven en mijn stem en lichaam onder controle te houden.''

Bloemens grote buitenlandse voorbeelden waren Barbra Streisand en Bette Midler, met wie ze ook wel vergeleken wordt. ,,Ik was een tijdje niet zo geïnspireerd en toen hoorde ik dat Streisand in New York zou optreden. Ik heb alles verzet en ben daar een dag naartoe gevlogen, alleen om haar te zien. Dat hielp.''

Haar officiële theaterdebuut maakte ze al in 1983, een jaar voor haar afstuderen, als stage in de musical De zoon van Louis Davids. ,,Meteen in het diepe, in Carré, naast gevestigde acteurs als Jenny Arean, Lex Goudsmit en Joost Prinsen.'' Daarna kreeg ze de hoofdrol in Mimi Crimi, een musical van Guus Vleugel, maar ze vond pas echt haar draai in de cabaretgroep Purper, waarin ze naast onder anderen Adelheid Roosen optrad. ,,Dat was de eerste keer dat ik echt iets zeí met mijn stem. Ik was meteen `hooked'. Dat was veel meer mijn vak.'' Een van Bloemens sterke punten is het neerzetten van `typetjes'. Daarin is de laatste jaren wel iets veranderd, vindt ze. ,,In zoverre dat de typetjes die ik speel niet langer een vluchtroute zijn, figuren om je achter te verschuilen en toch te zeggen wat je wilt. Ze zijn nu dienstbaar aan mij, ze vertellen iets van mij. Ik heb ook geen moeite meer zoals vroeger om met mijn eigen stem te spreken.''

Inmiddels heeft Karin Bloemen diva-status bereikt, is ze `La Bloemen'. Ze heeft niet alleen eigen theatershows, maar ook films, cd's, radio- en tv-optredens (recentelijk nog in het satirisch consumentenprogramma `Ook dat nog') op haar naam. Komende winter komt ze in het Nieuwe de la Mar met een feestelijke kerstshow. Daarnaast wordt ze veel gevraagd om congressen, symposia en bedrijfsbijeenkomsten op te luisteren. Ze won verschillende prijzen, waaronder in 1996 de Annie M.G.Schmidt-prijs voor het beste Nederlandse theaterlied. Ze kreeg de prijs voor `Geen kind meer', een lied op tekst van Jan Boerstoel en muziek van Marnix Busstra, dat al jarenlang hoog op Dela's uitvaart-hitlijst staat.

Haar eigen shows begon ze in 1989. Daarvoor richtte ze haar eigen productiebedrijf op, La Bloemen Productions bv in Amsterdam. Ze heeft ongeveer 40 mensen die voor haar werken, onder wie tien in vaste dienst. ,,In het begin was dat niet makkelijk. Ik heb nooit iemand tekort willen doen, daarom heb ik jaren om niet gespeeld. Ik kon net mijn medewerkers betalen en leefde zelf van mijn commercials en mijn radio- en tv-werk. De laatste vijf, zes jaar gaat het goed met het cabaret in Nederland, er is een echte `boom'. De zalen zitten vol, niet alleen bij Freek of Youp, maar ook bij cabaretiers als Brigitte Kaandorp, Lenette van Dongen, de Vliegende Panters en Plien en Bianca de leukste vrouwen die ik ken.''

In De Diva en de Divan treedt ze voor het eerst in een avondvullend programma op met pianist Cor Bakker, ook bekend van de tv-shows van Paul de Leeuw. ,,We kennen elkaar al van de Academie voor Kleinkunst waar hij begeleidde. Hij was toen pas cum laude afgestudeerd aan het conservatorium en we kenden hem als die man met twintig vingers.'' Het idee iets samen te doen bestond al, maar kreeg vorm toen Bloemen in 1999 plotseling moest invallen tijdens het Gala van het Nederlandse Lied en ze onvoorbereid, maar met groot succes, `Het Dorp' van Wim Sonneveld zong, met Bakker op de piano. ,,Daarna besloten we met z'n tweeën een programma te maken. Bij mijn vorige show heb ik heerlijk met een band gespeeld, maar dit is weer heel anders. Ik heb altijd met goede pianisten gespeeld, maar Cor is daar de overtreffende trap van, je gaat op vleugeltjes bij hem, hij luistert verschrikkelijk goed. Als ik een halve maat iets verleng gaat hij meteen mee.''

Zangles

In de show zingt Bloemen niet alleen, ze parodieert met acrobatische stemwendingen, schreeuwt, jodelt, grauwt en gilt en spreekt zelfs perfect Cockney. Een avond op toneel moet wel een aanslag op de stem zijn. ,,Als je vijf keer per week optreedt, word je moe en gaat je stem aan de haal. Dat moet je voortdurend controleren, de techniek moet goed zijn. Daarom ga ik heel braaf naar zangles. Ik heb les van Kees Taal, een tenor die gezegend is met twee hele goede oren en die precies hoort wat ik wel en niet moet doen. Hij helpt me mijn stem te plaatsen en op zijn juiste plek te krijgen. Ik drink geen alcohol, want ik kan er niet tegen, en ben gestopt met roken. Nou ja, ik doe nu even aan stressroken, omdat er is ingebroken en mijn sieraden zijn gestolen. Verder zorg ik voor voldoende rust. Rust is superbelangrijk. En ik moet zorgen dat ik niet schreeuw en douw als ik praat, want dat kost me mijn hoge tonen. Vlak voor een voorstelling zing ik niet alleen goed in, maar sta ik ook te springen en te strekken en doe ik veertig buikspieroefeningen om mijn lichaam op te warmen.''

Bij de try-out in Amsterdam zat er een gemengd publiek in de zaal, met veel jongeren. ,,Amsterdam is altijd top, daar krijg je alle geledingen van de bevolking, vooral veel leeftijdgenoten dertigers en veertigers. In het land heb je meer abonnementspubliek, dat is wat ouder. In Amsterdam krijg ik ook veel vrouwenclubjes, veel grote vrouwen. Eén zo'n vrouw schreef me ooit: `Ik heb zes vriendinnen, we zijn allemaal te zwaar, maar als we naar jou gaan, maken we ons op, trekken onze mooiste kleren en lingerie aan en gaan als trotse wieven naar de show'.'' Dat Bloemen een troost voor dikke dames is, zal mede te danken zijn aan de oogverblindende, flatterende creaties van kostuumontwerpers Jan en Lenn Aarntzen met wie ze al jaren samenwerkt. Toen ze in 1997 haar eerste kind verwachtte heeft ze onder grote belangstelling enkele tientallen van haar jurken laten veilen bij Christie's. Deze keer heeft ze niet gekozen voor een jurk, maar voor een broek, omdat ze ,,sterk en strijdbaar'' wilde overkomen. Ook hiervan maakten de Aarntzens een ingenieus, zwierig geheel met uiteraard een décolleté, Bloemens handelsmerk.

Bakker en Bloemen trekken met De Diva en de Divan tot en met 29 mei door het land en komen in 2003 tussen februari en mei terug. Vanaf begin februari zijn ze al met try-outs bezig. ,,We hadden eigenlijk de première een week eerder in Amsterdam willen houden, maar toen we de uitnodigingen gingen tellen hadden we er 250 meer dan er in het Nieuwe de la Mar kunnen. Daarom hebben we maar besloten het een week later in het Zaantheater te doen, daar is een goede accommodatie en een parkeergarage. Overigens is een lange reeks try-outs normaal in cabaretland. Je moet de tijd nemen om feeling te krijgen met je eigen show en om bij te schaven.''

Karin Bloemen is getrouwd met jazzgitarist en componist Marnix Busstra, die de muzikale leiding heeft van haar shows en veel van haar nummers op muziek zet of arrangeert, en met wie ze samen verantwoordelijk is voor de regie. ,,Het maken van zo'n show is leuk. We praten over het thema, welke liedjes we nog hebben liggen, welke ik graag zou willen zingen. Soms zitten we met z'n tweeën tot twee uur 's nachts te puzzelen. Met teksten leren heb ik geen moeite, maar ik blok van tevoren wel heel geconcentreerd. Elke zin heeft een boogje en elke gedachte een onderlaag. De eerste drie try-outs werk ik voor de zekerheid met een autocue via drie monitoren. Van plankenkoorts heb ik gelukkig geen last, alleen voor een première ben ik wel gespannen. Maar verder sta ik gewoon voor de lol op toneel, zonder de illusie dat ik de wereld wil verbeteren. Ik realiseer me dat ik net zo misbaar ben als iemand anders. Ik probeer iets moois te maken en dat is het dan. Karin Bloemen komt heus niet op de plank bij Rembrandt en Van Gogh.''

`De Diva en de Divan'. Tournee t/m 29 mei. Reprise van januari t/m mei 2003. Inl. 020-4204262, www.labloemen.nl