Herinneringen en spel rond vergeten geluid

Bij voorstellingen van het wonderlijke mime-gezelschap De Daders moet ik altijd aan jongensboeken denken, en vooral aan passages die spannende ondernemingen beschrijven met vliegmachine of automobiel waarbij `aan mens en materiaal de hoogste eisen worden gesteld'. Ook in de nieuwste voorstelling Madeleine, herinneringen III gaat het om de wisselwerking tussen mens en machine. In de voorstelling ritselt het van de geluiden die we in deze digitale tijd al lang niet meer gehoord hebben: het heerlijke ratelen van een typemachine plus bijbehorend rinkelbelletje, een stofdoek die uitgeklopt wordt, de schuivende laden van stalen archiefkasten.

De titel Madeleine verwijst naar het bekende koekje dat de ik-figuur uit Prousts romancyclus Op zoek naar de verloren tijd in een kopje lindebloesemthee doopt. Daardoor komt een stroom van herinneringen los. Het koekje komt in de voorstelling niet voor, wel allerhande voorwerpen die in de toeschouwers herinneringen wakker maken. Mimespeler Jan Langedijk en zijn gezelschap creëren met Madeleine een voorstelling waarin ogenschijnlijk niets gebeurt en zeker niets wordt gezegd. Het toneelbeeld bestaat uit een samenraapsels van kasten, tafels, een schrijfmachine, een lege vogelkooi, een prullenmand en een archiefkast. Met al die spullen gaan de spelers aan de slag. Een actrice fluit naar het vogeltje dat weer terug in zijn kooi moet. Een andere speler lokt de gevlogen vogel met graankorrels. Jan Langedijk beweegt zich tussen alle voorwerpen door en peinst diepzinnig, alsof hij ter plekke iets moet bedenken om de voorstelling voortgang te doen vinden.

Het mooist is de melancholieke viool van muziekman en geluidmaker Murray Campbell. Hij laat alle voorwerpen zingen en Geräusch machen. Doordat geluidsbron en geluid niet samenvallen onstaat er een vervreemding tussen handeling en het effect van die handeling.

Het gezelschap maakt aangenaam theater, dat gaat over de verwondering. Tafels kunnen zweven, het verscheuren van krantenpapier klinkt als een Mozart-wijsje. De makers tonen ernstig en vooral toegewijd hun naïeve blik op de wereld, alsof ze voor het eerst een kopje thee zetten of een stofzuiger in werking willen stellen. Wat trouwens niet lukt. Wat het De Daders wel lukt is om de toeschouwer weer met onbevangenheid de wereld als een raadsel van auditieve en optische indrukken te laten ondergaan. En dat is bijzonder.

Voorstelling: Madeleine, herinneringen III door De Daders. Idee: Jan Langedijk. Gezien: 16/4 Theater Frascati, Amsterdam. Aldaar t/m 20/4. Tournee volgend seizoen. Inl. 020- 623 5664 of www.dedaders.nl.