Culturele uitzondering

In Frankrijk vindt deze zondag de eerste ronde plaats van de presidentsverkiezingen. De campagne verloopt, ondanks de radicale politieke kleurverschillen van de zestien kandidaten, ongeïnspireerd en naar binnen gericht. Deze week kwam er eindelijk leven in de brouwerij. De aanleiding was de bestuurscrisis bij het media- en nutsconglomeraat Vivendi Universal. Vivendi is de afgelopen jaren uitgegroeid van een particulier waterbedrijf tot een Franse multinational in entertainment dat met de aankoop van onder meer de Universal Studios in Hollywood zijn vleugels wereldwijd heeft uitgeslagen. Daarbij heeft het enorme schulden op zich geladen – de vergelijking met het bankroete Duitse mediabedrijf van Leo Kirch dringt zich op – en nu probeert bestuursvoorzitter Messier het concern te saneren. Hij schoof de directeur van Canal Plus, het verlieslijdende Franse betaalkanaal voor films dat Vivendi in 2000 overnam, aan de kant. Vrijwel het hele Franse politieke en culturele establishment viel over Messier heen. Dit was een bewijs van het perfide kapitalisme.

Het gaat niet om de merites van de bedrijfsstrategie van Vivendi, want die is vol risico`s. Maar de bijzondere positie van Canal Plus, de enige zender die overal in Frankrijk is te ontvangen en niet in handen van de overheid is, zou op het spel staan. Canal Plus, een erfenis uit het tijdperk-Mitterrand, is de belangrijkste financieringsbron voor de Franse filmindustrie en is wettelijk verplicht in zijn programmering ruime aandacht aan Franse films te geven. En de Franse filmindustrie behoort tot het domein van l'exception culturelle française, de Franse cultuurpolitiek die met een stelsel van subsidies, quota's en protectie is opgezet om de nationale cultuur te beschermen en buitenlandse culturele invloeden te weren.

Van links naar rechts struikelden alle presidentskandidaten (op één na, de liberale kandidaat Madelin) over hun woorden van verontwaardiging. De dictatuur van de aandeelhouders, de globalisering en de Amerikaanse culturele beïnvloeding werden verworpen, de uniciteit van de Franse cultuur werd geprezen. ,,De Franse film is een onlosmakelijk onderdeel van de Franse cultuur'', verklaarde president Chirac en premier Jospin, zijn belangrijkste rivaal, zei dat over de positie van Canal Plus ,,geen compromissen mogelijk zijn''. Hij pleitte voor onderzoek of Vivendi de Franse aandeelhouders- en mediawetgeving heeft gebroken. Waarbij de vraag is hoe deze wetgeving zich tot de Europese regelgeving verhoudt.

De presidentskandidaten hebben eindelijk iets om zich over op te winden. De druk op Messier om in te binden is groot. Maar dat zal de uitholling van de Franse uitzondering niet tegenhouden. Misschien moeten de Franse politieke leiders wat meer naar de toekomst kijken in plaats van naar Canal Plus.