Kabinet-Kok viel geen dag te vroeg 5

Over respect, verantwoordelijkheid en schuld wordt er rondom het aftreden van het kabinet veel gesproken. Respect voor het opstappen, dragende verantwoordelijkheid, maar geen schuld. Ongeveer alle gevestigde politieke partijen zitten op deze lijn. De vraag waarom het kabinet hier en nu exact is afgetreden, verschuift daarmee wat naar de achtergrond. Of men heeft al die jaren, waarin men geen aftredende bewegingen maakte, willen wachten op het moment dat de geschiedenis formeel uit de doeken gedaan zou worden. Een soort van politiek voorarrest dus, wachtend op de uiteindelijke Kamerbehandeling, waarin alles aan de orde zou moeten komen, zonder dat de conclusies vooraf al waren getrokken. Hier is men niet op uitgekomen. Of men heeft wel willen wachten op het Srebrenica-rapport, dat daadwerkelijk ook gedaan, maar vervolgens daar zoveel aanleiding c.q. bevestiging in gezien dat een Kamerbehandeling zonder voorwaarden vooraf niet meer mogelijk was. Daarom is de vraag zeer interessant wat de exacte aanleiding c.q. bevestiging is geweest die het kabinet in het rapport heeft gelezen om de Kamer vervolgens niet meer onder ogen te durven komen. En of deze zaken dan werkelijk van een nieuw inzicht getuigen, op grond waarvan het terecht is dat het eerste paarse kabinet indertijd niet is afgetreden.

Het achteraf, met terugwerkende kracht verantwoordelijkheid (maar geen schuld) bekennen volstaat geenszins. Alsof het om een vergaarbak van op te sparen verantwoordelijkheden zou kunnen gaan, die je op een desgewenst moment leegt. Bovendien is het aangebrachte verschil tussen verantwoordelijkheid en schuld zeer interessant. Hoe kan er verantwoordelijkheid bestaan zonder eventueel de schuld van het een of ander te krijgen? Weliswaar kan het schuld met of zonder voorbedachten rade zijn, en dit laatste is hoogstwaarschijnlijk het geval, maar het blijft schuld. Een dergelijke vorm van denken zit echter helaas diep verankerd in het politieke en ambtelijke denken bij de overheid. Slaat men de begrotingen er op na, dan wordt daarin al een onderscheid gemaakt tussen verantwoordelijk zijn voor de systemen versus verantwoordelijk zijn voor de resultaten (te velde). De overheid kiest helaas veelal voor de eerste vorm van verantwoordelijkheid. En kan zo de schuldvraag over de resultaten in de meeste gevallen ontlopen.