Dure chefstrijd in Madagascar

Het voortdurende conflict tussen de twee presidenten wurgt de economie van Madagascar en leidt tot de vernietiging van de – deels door de EU betaalde – infrastructuur. Buitenlandse investeerders willen weg.

Hafez Ghamen, hoofd van de Wereldbank in Madagascar, raakt iedere dag somberder gestemd. Tijdens de eerste weken van de politieke crisis had hij gewaarschuwd dat de economie dagelijks 12 miljoen dollar (13,5 miljoen euro) schade opliep. ,,We zijn de fase voorbij dat we spreken over miljoenen dollars schade'', zegt hij drie maanden later, ,,we hebben het nu over mensenlevens die gevaar lopen. Het aantal ondervoede kinderen neemt snel toe.''

Zijn alarmerende uitspraken resoneren op alle niveaus in Madagascar, onder de allerarmsten, de zakenlui en de politici. ,,De situatie is onhoudbaar geworden'', zegt de `minister' van Financiën, Narisoa Rajaonarivony, van `president' Marc Ravalomanana in de hoofdstad Antananarivo. Naina Andriantsitochaina, vice-voorzitter van de Kamer van Koophandel, gaat niet meer naar zijn werk, er valt in zijn bedrijf toch niets uit te richten. ,,De industrie ligt vrijwel stil en er worden al weken geen salarissen meer betaald'', vertelt hij. ,,We vrezen een sociale explosie onder onze ontslagen werknemers. Vele van onze werknemers komen er straks niet meer bovenop, buitenlandse investeerders verliezen hun vertrouwen en de toeristen blijven weg.''

De unieke volksopstand in Madagascar heeft tot nu toe relatief weinig slachtoffers geëist en bij de massale demonstraties in februari ten gunste van Ravalomanana werd niet geplunderd. Maar de economische schade is gigantisch, waardoor de net begonnen economische heropbouw de kop wordt ingedrukt. Door de blokkades opgeworpen door aanhangers van president Didier Ratsiraka rond de hoofdstad heerst er een nijpend gebrek aan brandstof en basisvoedsel. Belangrijke exportgewassen als katoen, vanille, koffie en suikerriet kunnen van het platteland niet meer naar de fabrieken in de steden worden vervoerd. In normale tijden speelt 60 procent van 's lands geldeconomie zich af rond Antananarivo, waar de industrie nu nog op slechts 20 procent van haar capaciteit draait.

Na vijftien jaar van doctrinair socialisme onder Ratsiraka – hij schreef zelfs zijn Klein Rode Boekje – begon Madagascar begin jaren negentig met de liberalisering. Juist de laatste paar jaar was er voor het eerst sinds lange tijd sprake van economische groei van rond de 6 procent met een inflatie van minder dan 10 procent. Van die groei profiteerden voornamelijk de rijken in de hoofdstad maar het werd gezien als de wedergeboorte van de Madagascarese economie. In de afgelopen vijf jaar werd er tien keer zoveel door buitenlanders geïnvesteerd als in alle jaren ervoor.

Als onderdeel van de afschaffing van de door de staat geleide economie stelde Ratsiraka belastingvrije exportzones in naar het voorbeeld van Mauritius, een naburig eiland in de Indische Oceaan dat daarmee rijk werd. Juist die sector is nu zwaar getroffen. ,,We hebben geprobeerd onze grondstoffen door de barricades heen te loodsen door het betalen van smeergelden, maar het is te gevaarlijk geworden'', verzucht een Britse textielfabrikant. Van de honderdduizend textielarbeiders in de exportzone zijn er inmiddels tachtigduizend naar huis gestuurd. ,,Veel van de buitenlandse textielbedrijven overwegen te vertrekken, naar Mauritius of Kenia'', vervolgt de fabrikant. ,,Als je in onze bedrijfstak het vertrouwen van de afnemers verliest, dan ga je kopje-onder. We moeten aan onze verplichtingen voldoen en daarom kunnen we maar beter uit Madagascar vertrekken.''

De grootste buitenlandse rol in de economie en de politiek van Madagascar speelt de voormalige koloniale machthebber Frankrijk. Er leven 26.000 Fransen in Madagascar, meer dan waar ook in Afrika, en Parijs geeft jaarlijks 150 miljoen euro ontwikkelingshulp.

Toen Ratsiraka staatsbedrijven ging verkopen, stonden Franse zakenlui vooraan in de rij. Volgens diplomatieke bronnen is er toen het nodige met corruptiegelden geschoven, in de vorm van aandelen voor familieleden en aanhangers van de president. Dat verklaart mede waarom de Franse diplomatie onder de bewoners van de hoofdstad als pro-Ratsiraka wordt gezien. Ravalomanana is voorstander van een betere spreiding onder de buitenlandse investeerders en wordt daarom met argwaan door Parijs bekeken.

De machtsstrijd tussen Ratsiraka en Ravalomanana wurgt niet alleen de economie maar vernietigt ook de infrastructuur. Begin deze week werd er opnieuw een brug opgeblazen op een weg naar de hoofdstad. De buitenwereld heeft nauwelijks gereageerd op de steeds explosiever wordende situatie in Madagascar. Maar het opblazen van bruggen heeft wél tot een felle reactie geleid van de Europese Unie. De EU spendeerde de afgelopen jaren 350 miljoen euro aan de bouw van wegen en bruggen en ziet deze inspanningen nu verloren gaan.

Het gonst van de geruchten in de hoofdstad over te verwachten sabotage door milities van Ratsiraka. Zo zouden er plannen zijn om een elektriciteitscentrale buiten Antananarivo op te blazen. Hierdoor zou de grootste Nederlandse investering in gevaar kunnen komen, namelijk de talrijke zendmasten voor de relayering van de programma's van de Wereldomroep. Zonder stroom kunnen deze zendmasten niet opereren.