Alleen leken vinden turnen ongezond

De Europese topturnsters zijn bijeen in het Griekse Patras, waar vanaf morgen de EK worden gehouden. Is turnen zo ongezond als talrijke buitenstaanders veronderstellen? Betrokkenen beweren van niet.

Topturnen voor meisjes is volgens buitenstaanders ongezond. Niet onder goede, medische begeleiding, zegt Liesbeth Lim, arts van de Nederlandse turnploeg. De feiten spreken in het voordeel van de medicus, omdat voor zo ver bekend weinig turnsters fysieke mankementen aan hun sportcarrière hebben overgehouden.

Officiële cijfers van meisjes met naweeën bestaan niet; dat is nooit in kaart gebracht. ,,Maar ik heb er 42 getraind en 42 thuis gezond weer afgeleverd'', zegt oud-bondscoach Willem Veldman. ,,Ik heb met alle 42 nog contact en weet dat ze alle 42 hun turncarrière zo weer over zouden willen doen. En ze zijn alle 42 hartstikke gezond en hebben normaal kinderen gekregen. Aan geen van die oud-turnsters mankeert wat.''

,,Natuurlijk heeft het topturnen slachtoffers opgeleverd'', zegt Veldman, die nu topsportcoördinator van de turnbond (KNGU) is. Ook hij kent probleemgevallen als Stasja Köhler en Kirsty Pieters, twee meisjes uit het voormalige turninternaat op Papendal die blijvend letsel aan hun turncarrière hebben overgehouden. ,,Plotseling blijkt er iets mis te zijn met hun heup. Probeer daar maar eens achter te komen. Zoiets openbaart zich pas als ze intensief gaan trainen. Ik noem dat miskleunen, die in elke sport voorkomen.''

,,Het aantal gezinnen met kinderen dat in de criminaliteit verzeilt, is een groter probleem'', zegt trainster Rietje Bijlholt van WIK-FTC uit Heerenveen, om maar eens een vergelijking met een maatschappelijke misstand te maken. ,,Er is me van turnsters die met mij hebben gewerkt niemand bekend, die blijvende nadelige gevolgen van hun turncarrière ondervinden.''

Fieke Willems (19), topturnster bij De Hazenkamp in Nijmegen, onderschrijft de bewering van Veldman en Bijlholt, die beiden als trainer hoog staan aangeschreven. Willems: ,,Ik merk niets van fysieke problemen, of het zou aan het eind van een week de vermoeidheid van al die zware trainingen moeten zijn. Naarmate je ouder wordt, leer je steeds beter met je lichaam omgaan. Je gaat bijvoorbeeld niet voluit als je je niet goed voelt, omdat je dan bij een oefening voor zoiets als een dubbele salto met schroef zo maar op je nek kunt terechtkomen. Bij jonge turnsters ligt dat anders; daar wordt alles er `doorgeramd'. Maar die zijn er fysiek ook veel beter toe in staat. Dat merk ik nu al op mijn leeftijd, terwijl ik nog volop in de running ben.''

De vraag of topturnen gezond is, moet volgens bondsarts Lim in perspectief worden geplaatst. ,,Geen enkele vorm van topsport hoeft ongezond te zijn, tenzij de medische begeleiding goed is. Gelukkig zijn de coaches en de KNGU daar nu ook van overtuigd en heeft de medische begeleiding van nationale ploegen, zoals hier in Patras, een hogere prioriteit gekregen. Sinds de goede prestaties vorig jaar op de WK in Gent, is meer geld voor het turnen vrijgekomen, zodat we nu een arts én een fysiotherapeut naar belangrijke titeltoernooien kunnen meesturen. Dat is goed voor de turnsters en pure winst ten opzichte van de oude situatie.''

Sinds de WK houdt de sportarts van alle Nederlandse selectieturnsters een gezondheidspaspoort bij. Aan de hand daarvan kan zij trainers instrueren over aanpassingen van trainingen bij gebleken gebreken of in geval van revalidatie na blessures. Daarom bezoekt Lim frequenter dan voorheen de turnsters, die zijn verspreid over Heerenveen, Zoetermeer en Nijmegen, voor een controle.

De problemen van turnsters wijken in grote lijn niet af van die waarmee andere topsportsters kampen. Lim rangschikt de gemiddelde klachten onder de noemer female athlete triad, waarmee zij doelt op die specifieke vrouwelijke problemen met de vermoeidheid, het uitblijven van de menstruatie en het afnemen van de botdichtheid. Er bestaat tussen die drie ook een causaal verband. Grote inspanningen, zoals van turnsters, heeft een extreem laag vetpercentage tot gevolg, hetgeen tot het achterwege blijven van de menstruatie kan leiden. Daardoor stagneert weer de toevoer van hormonen met een verhoogd risico op broze botten. Een gevaar waarop ook de in Patras actieve Nederlandse turnsters beducht moeten zijn, want bij allen moet de menstruatiecyclus nog op gang komen. ,,Maar zo lang de gezondheidsparameters goed zijn, is er geen reden tot ongerustheid'', aldus de bondsarts.

Alle inspanningen van Lim ten spijt, wordt zij nog vaak gebeld door ongeruste ouders. ,,Dat gebeurt meestal als de trainingsintensiteit van hun dochter wordt opgevoerd tot twintig uur per week of meer. Terecht dat zij willen weten wat de gevolgen zijn. Vrijwel altijd kan ik ze geruststellen. Daaraan draagt de internationale turnfederatie FIG ook bij, want na verhoging van de minimum leeftijd van zestien jaar voor deelname aan grote kampioenschappen, worden de codes zodanig opgesteld dat de risico's worden geminimaliseerd.''

Fieke Willems kan daarover meepraten, want ook zij is ooit met haar ouders te rade gegaan bij een sportarts. ,,Dat was in een tijd dat er veel kritiek was op turnen en ik net was begonnen. Er gingen zelfs verhalen dat een turnster op haar dertigste reuma zou krijgen en dat zij niet ouder dan veertig jaar zou worden. Niet bepaald een prettig vooruitzicht. De geraadpleegde arts vertelde ons dat het onzinverhalen waren. Nee, als turnsters onder elkaar hebben we het daar vrijwel nooit over. Hooguit als het onderwerp in de publiciteit komt, maar het is absoluut geen item.''