Onkruidverdelger wijzigt sekse van klauwkikker

Het meest gebruikte onkruidverdelgingsmiddel in de Verenigde Staten, atrazin, verstoort reeds in lage concentraties de seksuele ontwikkeling van kikkers. Bij blootstelling in het laboratorium ontwikkelen mannelijke kikkers eierstokken en stoppen zij met kwaken. Atrazin en andere hormoonverstorende stoffen in het milieu zijn mogelijk een cruciale factor in de wereldwijd geconstateerde achteruitgang van amfibieën.

Dat concluderen Amerikaanse biologen van de Universiteit van Californië in Berkeley na laboratoriumproeven die zij gisteren hebben gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences. De onderzoekers bestudeerden de ontwikkeling van Afrikaanse klauwkikkers (een gebruikelijk proefdier) die als kikkervisje opgroeiden in een aquarium met verschillende concentraties atrazin. Op het moment dat zij zich tot een kikker zouden ontwikkelen was aan de buitenkant niets vreemds te zien, maar in het lichaam van de dieren bleken lage concentraties al ingrijpende veranderingen te hebben veroorzaakt.

Alle doses behalve de laagste hadden effect. Tot twintig procent van de dieren had meervoudige voorplantingsorganen (tot zes per dier) en sommige kikkers ontwikkelden zich tot hermafrodiet met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen. Volgens de onderzoekers veroorzaakt atrazin in het kikkerlichaam de omzetting van het mannelijk hormoon testosteron in het vrouwelijk hormoon oestrogeen. De onderzoekers denken niet dat atrazine dezelfde ernstige effecten bij mensen zal hebben.

Jaarlijks gebruikt men in de VS 30.000 ton atrazine. De stof komt in vergelijkbare hoeveelheden in het milieu voor als nu is getest. In Nederland en veel andere Europese landen is het middel wegens de milieubezwaren al sinds 1999 niet meer toegelaten.

De biologen onderzoeken nu of de misvormingen die eerder bij wilde luipaardkikkers in de Amerikaanse Midwest zijn gevonden, het gevolg zijn van blootstelling aan atrazin.