`Ik heb nog nooit zo veel generaals bijeen gezien'

Terwijl premier Kok zich naar de koningin spoedde om het ontslag van zijn kabinet aan te bieden, vergaderde elders in Den Haag de legertop over de vraag hoe landmachtbevelhebber Van Baal juist onder ontslag zou kunnen uit komen.

De stemming was ernstig, gisteren in het landmachthoofdkwartier op de Julianakazerne in Den Haag. Aan de grote ovale tafel van de imposante Prinsenkamer had zich de volledige top van de Koninklijke Landmacht (KL) verzameld. Aanwezig waren vroegere hoofdrolspelers uit het Srebrenica-dossier, zoals bevelhebber Ad van Baal (toen plaatsvervanger van bevelhebber Couzy) en generaal Cees Nicolai, destijds chef-staf van Unprofor in Sarajevo. Aan tafel zaten ook de generaals van de komende generatie, zoals Marcel Urlings, commandant van het Duits-Nederlandse legerkorps en beoogd opvolger van Van Baal. Tenslotte waren in de Prinsenkamer ook enkele mannen in burgerkostuum: de vertegenwoordigers van de defensievakbonden. ,,Ik geloof niet dat ik ooit zoveel generaals in één ruimte heb gezien', zegt Ton Heerts, voorzitter van de militaire bond AFMP na afloop.

Eigenlijk moest het gesprek gaan over de `agenda voor de toekomst'. Maar terwijl premier Kok in de Tweede Kamer het aftreden van zijn kabinet bekendmaakte, werd de conferentie in de Julianakazerne beheerst door één ding: de conclusie van het NIOD-rapport dat de top van de landmacht na de val van Srebrenica ,,een welbewuste poging' heeft gedaan om informatie over de val van de enclave achter te houden. AFMP-voorzitter Heerts had van tevoren stevige taal gesproken: de top van de landmacht zou, net als met sommige Dutchbatters is gebeurd, strafrechtelijk moeten worden vervolgd.

,,Volgens mij moet de conclusie van het NIOD-rapport zijn dat er een ambtsmisdrijf volgens artikel 361 is gepleegd, het niet juist informeren van een meerdere', zegt Heerts. ,,De rijksrecherche zou dat moeten onderzoeken.'

Het gesprek tussen de landmachttop en de bonden begint te laat. Van Baal was ontboden door Frank de Grave. In dat gesprek, zo meldde de Volkskrant vandaag, zou de inmiddels demissionaire minister van Defensie hebben aangedrongen op het vertrek van Van Baal. Van Baal was echter niet van zins zijn bevelhebberschap na lang wachten de kroon op zijn carrière al na een jaar op te geven. Bij de landmachttop overheerste juist een gevoel van opluchting, omdat het NIOD Dutchbat heeft vrijgepleit, en omdat de verantwoordelijkheid voor de `doofpot' rond Srebrenica door het NIOD hoofdzakelijk bij toenmalig bevelhebber Hans Couzy wordt gelegd. Deze is inmiddels buiten dienst en heeft zijn eigen adviesbureau Couzy consultancy.

Dat er iets moet gebeuren, is echter ook Van Baal duidelijk. Zo net, zegt hij tegen de bondsbestuurders en de legerraad, heeft hij de minister voorgesteld een `integriteitsonderzoek' naar de top van de landmacht te laten verrichten door een externe deskundige. De bedoeling is dat de situatie toen en nu worden vergeleken. Het is een laatse strohalm van de bevelhebber: door aan te tonen dat er veel ten goede is veranderd, kan een ontslag misschien voorkomen worden. De legerraad gaat onmiddellijk akkoord met het voorstel, en ook de militaire bonden reageren met instemming. ,,Naar buiten toe is het beeld onstaan dat de top van de landmacht niet meer te vertrouwen is', zegt Jean Debie, voorzitter van de VBM-NOV. ,,Het is goed dat dat wordt onderzocht.' Heerts: ,,Mijn inzet van het gesprek was dat de landmacht iets moest ondernemen. Dat is gebeurd. De KL erkent nu dat er een probleem rond de integriteit van de landmacht is.'

Aan het begin van de ochtend was onzeker of dat voldoende zou zijn. Woordvoerders van de verschillende fracties in de Kamer lieten weten niet veel te voelen voor nóg een onderzoek naar vermeende doofpotpraktijken van de landmacht. Maatregelen zouden moeten volgen.

Rond één uur vanmiddag volgde het bericht dat Van Baal was afgetreden.