Exit conducteur

Treinconducteurs hebben gemiddeld meer te maken met fysiek geweld of intimidatie dan politiemensen. Dat bleek vorig jaar uit een vergelijkend onderzoek tussen acht beroepsgroepen over geweld tegen werknemers in de (semi-)openbare ruimte. Conducteurs worden ook vaker bedreigd. En ze gaan volgens het onderzoek ook vaker opzij. Problemen met treinkaartjes worden genoemd als de voornaamste aanleiding voor incidenten.

Het valt te betwijfelen of de vandaag aangekondigde investeringen in beveiliging de NS kunnen losmaken uit de algehele ,,verloedering'' die FNV Bondgenoten signaleert in een `roodboek'. De oorzaken van het verval zijn ,,complex'', concludeert de Stichting maatschappij veiligheid en politie in een recente studie. Het herstel zal dan ook dienen te verlopen ,,langs diverse wegen en strategieën''. Toch is wel duidelijk wat de sleutel tot meer veiligheid op het spoor is: ,,de hoofdconducteur terug op zijn voetstuk''. Zonder problemen is deze oplossing niet. Het impliceert `lijnbinding' van treinpersoneel dat vorig jaar staakte tegen het rondje om de kerk. De NS-top maakt het echter nog bonter en wil de conducteur het liefst van de trein halen en het treinpersoneel concentreren op de stations. De introductie van de chipkaart in het openbaar vervoer maakt het mogelijk het knippen van kaartjes in de trein te vervangen door elektronische toegangscontroles.

Dit plan is vooral ingegeven door bedrijfseconomische motieven, met name de komende aanbesteding van regionale lijnen. De eerste reacties binnen het spoorbedrijf waren er naar. Arbeidsplaatsen stonden centraal. Het is tekenend voor de volstrekt in zichzelf gekeerde NS-cultuur. Zouden niet vooral de wensen van de reiziger moeten meetellen? Het kost weinig moeite te voorspellen dat deze weinig op heeft met de conducteurloze trein. Puur verstandelijk is daar misschien wat voor te zeggen. Nu al gaat menige reis voorbij zonder dat een conducteur langskomt. Ook de lessen van het afschaffen van de conducteur op de tram zijn niet eenduidig. In Amsterdam kwam de conducteur terug, maar Den Haag en Rotterdam doen nog steeds zonder.

De formule waarin de hoofdconducteur juist terug op het voetstuk moet, stelt op zijn beurt de nodige eisen aan een stevig steuntje in de rug. En aan de servicegerichtheid van het NS-bedrijf. Gebrek aan service vormt volgens de onderzoekers een afzonderlijke bron van agressiviteit op de trein. Dat op zichzelf is al een reden voor de NS om niet te gemakkelijk de weg van de minste weerstand te kiezen. Het is eerder denkbaar dat in de toekomst sommige treinen zonder machinist rijden dan zonder conducteur. Technisch is dit zeker haalbaar; of het gewenst is, is een andere zaak. De conclusie nu is: eerder meer dan minder (of geen) conducteurs op de trein.