Spetterende dunks en belegen grappen

De Harlem Globetrotters bestaan dit jaar 75 jaar. De legendarische basketbalclub gaf gisteren een show in de Amsterdamse Sporthallen Zuid. Lachen is belangrijker dan winnen.

Paul Showtime Gaffney is de grote gangmaker bij de Harlem Globetrotters. De kolossale basketballer gooit bekertjes water in het publiek, knijpt de scheidsrechter in zijn billen, kust vrouwelijke toeschouwers en maakt zijn tegenstanders belachelijk.

Maar de 115 kilo zware spelverdeler wil in Amsterdam ook laten zien dat hij wel degelijk kan basketballen. Als de nummer 32 van Globetrotters voor tiende keer achter elkaar echter een hoekschot vanaf de middenlijn naast de ring ziet belanden, geeft hij het op. ,,Never mind'', roept Gaffney in de uitverkochte Amsterdamse Sporthallen Zuid met een lach op zijn gezicht. Voor de Globetrotters is entertainen in der loop der jaren belangrijker geworden dan het winnen van wedstrijden.

Op de zeven maanden durende wereldtournee ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan reizen de New York Capitals mee in het kielzog van de Globetrotters. De basketballers van de Capitals fungeerden ook gisteravond voor de zoveelste keer als de gewillige slachtoffers in de basketbalshow die uiteraard door de Globetrotters werd gewonnen: 71-49. Inmiddels zijn de Globetrotters de twintigduizend overwinningen al ruim overstegen, tegen slechts 334 nederlagen.

Van een echte basketbalwedstrijd was in Amsterdam natuurlijk geen moment sprake. In de gelikte Amerikaanse show verliep alles volgens het nauwkeurige scenario. Indrukwekkende dunks van spelers als Michael Wild Thing Wilson en James Hodges werden afgewisseld met de al jaren oude grappen en grollen van Gaffney.

Zo kregen de toeschouwers weer de intussen belegen act voorgeschoteld van de basketballer die een uit het publiek gehaalde damestas plotseling in de handen drukt van een verbouwereerde tegenstander en hem uitmaakt voor een nicht. En net als afgleopen zondag in Eindhoven en gisteren in Amsterdam zal het publiek in Groningen vanavond zien hoe een van de tribune geplukt blank jongetje plotseling op het veld wordt omgedoopt tot zoon van Gaffney. De Amerikaanse humor kreeg het Amsterdamse publiek niet onder de banken van het lachen. Wel kregen de Globetrotters een staande ovatie voor hun bij vlagen magistrale basketbal.

De Globetrotters, die anno 2002 de wereld overtrekken van sporthal naar sporthal, hebben een andere missie dan hun voorgangers die 75 jaar geleden onder de naam Savoy Big Five het levenslicht zagen. De club moest in 1927 de noodlijdende Savoy Ballroom in Chicago nieuw leven in blazen.

De zwarte spelers waren destijds allesbehalve clowns. In de eerste twaalf jaar van het bestaan van de door de Joodse zakenman Abe Saperstein opgerichte club lag het accent op het winnen van wedstrijden. De Globetrotters groeiden uit tot het beste basketbalteam van de wereld. Maar juist die absolute suprematie zorgde er uiteindelijk voor dat de ploeg wel gedwongen werd om het publiek ook te laten genieten van showbasketbal.

In de geschiedenis van de Harlem Globetrotters is 1939 misschien wel het belangrijkste jaar. De spelers van de club, die dat jaar voor het eerst meedeed aan de Amerikaanse profcompetitie, begonnen tijdens een van de wedstrijden bij een 112-5 score uit verveling grappen uit te halen. Basketballen rolden over de nek en armen of verdwenen onder de shirts. Het Amerikaanse publiek genoot ervan. Sindsdien kregen de spelers een vrijbrief van oprichter en coach Saperstein om bij een ruime voorsprong trucjes uit halen. Het kampioenschap veroverde de Globetrotters nog niet. Dat feest werd een jaar later gevierd toen in de finale de Chicago Bruins werden verslagen.

Na de Tweede Wereldoorlog besloten de Globetrotters, die geen deel uitmaakten van de profcompetitie NBA, de wereld over te trekken. In 1946 voerde een eerste trip de club naar het Amerikaanse eiland Hawaii. Vanaf 1950 verloren de Globetrotters beetje bij beetje hun onoverwinnelijke status toen in de NBA de deur werd open gezet voor zwarte spelers. De Boston Celtic's sloegen onmiddellijk toe door Nathaniel Sweetwater Clifton bij de Globetrotters voor een bedrag van circa 25.000 dollar weg te kapen. Clifton was de eerste zwarte speler in de geschiedenis van de NBA.

Bij de Globetrotters ging de show de boventoon voeren. En niet zonder succes. De Globetrotters maakten wereldwijd faam met hun trucjes. De ploeg met de onafscheidelijke rood-wit-blauw gekleurde basketbal trok overal volle zalen en kreeg een plek in de Hollywood Walk of Fame. Ook groeiden de Globetrotters in die in tijd in getekende vorm uit tot striphelden. Maar aan het begin van de jaren negentig bleek de succesformule die weinig meer met sport te maken had uitgewerkt.

In 1993 kocht oud-Globetrotter Manie Jackson die de bijna failliete ploeg op voor 5,5 miljoen dollar. Jackson kreeg al snel door dat de club de glans van onoverwinnelijkheid moest zien terug te krijgen. De afgelopen jaren speelden de Globetrotters geregeld wedstrijden tegen universiteitsteams. In 1997 kwam een einde aan een reeks van meer dan twaalfhonderd overwinningen op rij. Volgens Jackson werd zijn team door de nederlagen weer geloofwaardiger als basketbalploeg. En dankzij de hernieuwde formule verdienen de huidige Globetrotters salarissen tot maar liefst 400.000 dollar per jaar.

,,De echte truc is om weer serieuze wedstrijden te gaan winnen'', is de stelling van eigenaar Jackson. ,,Op een dag moeten de Globetrotters weer meedoen om het wereldkampioenschap.'' Op die dag zal Showtime Gaffney in ieder geval niet meer als de gangmaker van de Globetrotters zijn.