Kwelgeest van de telecom

De Europese telefoniesector staat aan de vooravond van een fusiegolf die in Duitsland zal beginnen. Deze ontwikkeling wordt tegengehouden door één man: Matthias Kurth, de Duitse telecomwaakhond. Althans, dat beweren de telecombedrijven. `Ze moeten geen zwartepietenspel met mij spelen. Dat accepteer ik niet.'

Matthias Kurth is de kwelgeest van KPN-bestuursvoorzitter Ad Scheepbouwer. En van alle topmannen met grote telecombelangen in Duitsland. De 50-jarige Kurth houdt, vanuit zijn werkkamer in Bonn, toezicht op de Duitse telecommarkt.

Scheepbouwer en zijn collega-voorzitters zijn van mening dat Kurth de wederopstanding van noodlijdende bedrijven in de weg staat, door onduidelijkheid te laten voortbestaan over Duitse telecomlicenties. Ze verkondigen die opvatting openlijk, Scheepbouwer nog afgelopen zaterdag in deze krant.

,,Die kritiek accepteer ik niet'', zegt Kurth, met de expressie van een acteur uit het tijdperk van de stomme film. ,,Het is absoluut onwaar.''

In augustus 2000 veilde Kurths organisatie, de Regulieringsbehörde für Telekommunikation und Post (RegTP), vergunningen die het recht geven om de ether te gebruiken voor UMTS, een geavanceerde techniek die bewegende beelden op de mobiele telefoon mogelijk maakt. Zulke veilingen werden dat jaar overal in Europa gehouden, maar nergens werd zoveel betaald als in Duitsland: 50 miljard euro, opgehoest door zes bedrijven, waaronder het Nederlandse KPN.

Het tij is intussen volledig gekeerd, de sector wordt door schulden geplaagd. Algemeen wordt aangenomen dat de Duitse markt niet rendabel is voor zes marktpartijen. Iedereen zegt rekening te houden met een fusiegolf. Volgens Scheepbouwer blijven er uiteindelijk drie spelers over, waaronder `zijn' Duitse dochter E-plus.

De consolidatie van de Duitse telecommarkt zou een verademing kunnen betekenen voor héél Europa, gezien het internationale karakter van de sector. De telecombedrijven zien zich voor één dilemma gesteld, dat, zeggen zij, alleen Kurth voor ze kan oplossen.

Dat dilemma is het volgende. Bedrijven in Duitsland die willen fuseren en elk een UMTS-licentie bezitten, moeten één licentie weer bij Matthias Kurth inleveren. Dat betekent dat ze 8 miljard euro (de prijs van één vergunning) kunnen gaan afboeken van hun vermogen. Maar dat is niet eens het ergste, zeggen de telecombedrijven, die bijna allemaal al grote afschrijvingen hebben moeten doen.

Het ergste is dat toezichthouder Kurth met de teruggegeven vergunning kan doen wat hij wil. Volgens Scheepbouwer moet je maar afwachten ,,of de licentie, waarvoor jij 8,4 miljard euro hebt betaald, de volgende dag niet voor 100.000 euro wordt doorverkocht aan een nieuwkomer''. En dat, zeggen de telecombedrijven eensgezind, is een nachtmerriescenario. Zij willen garanties dat Kurth de etherfrequenties op de plank houdt. Of dat Kurth toestaat dat zij er in mogen handelen. Kortom: Kurth is aan zet.

De toezichthouder zwiept een blauw boekwerkje boven zijn hoofd heen en weer. Hij legt het document voor zich en slaat met vlakke hand op de kaft. ,,Hierin staat alles perfect beschreven.'' Op de blauwe omslag staat `Regels voor het toekennen van UMTS-licenties'. Het document dateert van 18 februari 2000 en werd een half jaar vóór de geruchtmakende telecomveiling gepubliceerd. ,,Wie vragen heeft, zal hierin alle antwoorden vinden.''

U vervult een sleutelrol in de verwachte consolidatie van de Duitse UMTS-markt. Waarom ligt u zo dwars?

,,Ik ben niet het probleem. Het probleem is dat de verwachtingen in de markt snel zijn veranderd. Wat je dan nodig hebt, is goed management. En dat is niet mijn taak, laten we daar duidelijk over zijn. De verantwoordelijkheid voor het bieden op de vergunningen ligt bij de bedrijven. Zij hebben vrijwillig besloten om naar Duitsland te komen.

,,Ik begrijp hun belang bij een consolidatiegolf. Ze verkeren in zulke financiële problemen. Minder concurrentie zou ze goed uitkomen. Maar is dat ook in mijn belang? Of dat van de consument?

,,De UMTS-veiling in Duitsland was zeer open. We hebben twee consultatierondes gehouden met marktpartijen. Bedrijven uit het buitenland kregen geen beperkingen opgelegd. De minimumprijs per licentie die wij vroegen was zeer laag. De deelnemers aan de veiling hebben zich goed laten adviseren. Ze hadden naar mijn mening heel veel adviseurs, consultants en advocaten. Dit was niet even zomaar een snelle procedure. Investeringen in de mobiele-telefoniesector zijn hoe dan ook altijd voor de lange termijn. Je moet over financiële middelen beschikken voor een periode van 15 à 20 jaar. Dat is niks nieuws.

,,De bereidheid van financiële markten om geld te stoppen in UMTS is minder groot. En om dat in een markt te doen met veel concurrenten. Twee jaar geleden hoorde je niemand klagen. Nu zeggen ze: we willen geen lange termijn, we willen sneller ons geld terugverdienen en we willen minder concurrenten. Ik begrijp dat mensen veranderen, maar ze moeten hun problemen niet naar mijn deur brengen.''

Waarom brengen de telecombedrijven hun problemen naar uw deur?

,,Ik heb de indruk dat ze dit doen om tijd te winnen tegenover hun financiers. Het lijkt een spelletje. Ze zeggen: die en die ligt dwars en daarom kunnen wij nu niets beginnen.Ik kan het spel ook omdraaien: zijn er al concrete aanwijzingen dat er fusies op handen zijn? Bij mij is nog niemand langs geweest om te praten over wat er daarna moet gebeuren. Er wordt veel gepraat over consolidatie, maar de waarheid zou wel eens kunnen zijn dat de economische condities voor fusies helemaal nog niet aanwezig zijn.

,,Consultants bedenken dit soort consolidatieschema's omdat er op dit moment weinig werk voor ze is. Het houdt het personeel bezig. Maar het blijven theoretische gedachten. Ik zie geen praktische plannen. Wel veel speculatie. Maar ze moeten geen zwartepietenspel met de Duitse toezichthouder spelen. Dat accepteer ik niet.''

De telecombedrijven vinden dat Europese overheden en toezichthouders hen met een schuldenlast hebben opgezadeld door de UMTS-vergunningen te veilen.

,,Niet waar. Het overgrote deel van hun schuldenlast is niet veroorzaakt door de licenties. Maar door overnames. Toen het Britse Orange in mei 2000 werd overgenomen door France Telecom betaalden de Fransen 20 miljard van de totale overnameprijs van 43 miljard euro in contanten. Een enorm bedrag.

,,Iedereen vindt het tegenwoordig normaal om bedrijven die indertijd zijn overgenomen voor heel veel geld nu af te waarderen. Maar het wordt niet normaal gevonden om afschrijvingen te doen voor de UMTS-licenties. Is dat niet heel vreemd?''

Verschillende bedrijven lijken daartoe wel bereid. Ze zijn vooral bezorgd dat u de licentie, die zij moeten teruggeven als ze fuseren, voor weinig geld doorverkoopt aan een nieuwkomer op de markt.

,,Nogmaals, de telecombedrijven zijn nog niet met ons komen praten. Maar als toezichthouder heb ik geleerd dat je soms moet speculeren. Dus laten we speculeren. Stel, ik krijg de licentie en de etherfrequenties terug van een marktpartij. In dat geval zouden we middels een consultatieronde proberen vast te stellen wat er met het vrijgekomen spectrum moet gebeuren. We zouden hierover met alle marktpartijen een open debat voeren.

,,Als uit de rondvraag blijkt dat telecombedrijven het spectrum nu niet nodig hebben, dan zullen we het bewaren totdat de bestaande marktpartijen het wel nodig hebben. Ik kan het niet garanderen maar zo zou het kunnen gaan. We geven meestal alleen nieuwe frequenties uit wanneer daar vraag naar is.''

Dus de telecombedrijven maken zich ten onrechte druk?

,,Ja. Het is in principe niet eerlijk om de frequentieruimte door te verkopen en de markt te openen voor nieuwe partijen. De huidige marktpartijen hebben veel geïnvesteerd in de vergunning zelf en in de bouw van UMTS-netwerken. Een nieuwkomer die de markt later betreedt, zou een groot voordeel hebben ten opzichte van anderen. Het zou in de weg kunnen komen te staan van eerlijke concurrentie. Ik benadruk: kunnen, kunnen, kunnen.

,,Ik zou ook kunnen besluiten om de vrijgekomen frequenties alleen beschikbaar te stellen aan de al bestaande marktpartijen. Dat hebben we ook al eens met de verdeling van GSM-frequenties gedaan [voor `gewoon' mobiel bellen, red.]. Het is een handelwijze die juridisch mogelijk is. Mocht het geval zich voordoen. Maar op dit moment kan ik zo'n scenario niet schrijven.

,,Als het marktspel is begonnen, is het niet logisch om een nieuwe partij toe te laten. Dat is met de introductie van GSM destijds wel gebeurd en dat heeft tot scheve machtsverhoudingen geleid tussen de mobiele aanbieders.''

U lijkt minder koppig geworden. Kort geleden zei u nog dat het uitgesloten is dat de veilingregels achteraf worden aangepast.

,,Daar ben ik nog steeds fel tegen. Ik heb het juist over een situatie waarbij de regels niet worden aangepast. Een situatie waarbij een partij die fuseert zijn vergunning weer inlevert, zoals afgesproken in de regels. Dit staat letterlijk in het blauwe boek met veilingregels, waar iedereen vooraf kennis van kon nemen. Als een marktpartij eenmaal de regels accepteert en de licentie inlevert, ontstaat er een nieuwe situatie waarop nieuwe regels van toepassing zijn, die moeten worden vastgesteld tijdens een nieuwe consultatieronde. De oude veilingregels worden in dat geval geenszins geschonden.

,,Ik vind nog steeds dat vergunninghouders niet mogen handelen met frequentieruimte. Bedrijven zouden het kunnen gaan beschouwen als een speculatieve investering en dat wil ik niet. Ik wil dat ze ook daadwerkelijk mobiele-telefoniediensten gaan aanbieden en daarin investeren.

,,We zijn best flexibel. Duitsland was het eerste land dat telecombedrijven toestemming gaf om de bouwkosten van UMTS-netwerken te delen. We hebben hierin het voortouw genomen in Europa. Het principe van networksharing staat helemaal beschreven in het UMTS-document uit februari 2000. Ook hiermee zijn geen regels geschonden.''

U zegt: zodra partijen aangeven dat ze willen fuseren, valt er met mij te praten. Maar veel telecombedrijven zullen de vergunningenkwestie opgelost willen zien worden voordat zij publiekelijk gaan roepen dat ze willen fuseren.

,,Dit soort risico blijft. Het hele leven is vol risico's. Ik kan niet op basis van mogelijke scenario's aangeven wat ik wel of niet zal gaan doen.''

Als u na een adviesronde alsnog besluit om de licenties door te verkopen, zouden partijen alsnog kunnen besluiten om niet te fuseren. U zou dan met uw beslissing een enorme invloed hebben op marktontwikkelingen.

,,Ja, dat is waar. Maar wij kunnen niets met speculaties. Nu zegt iedereen dat zes marktpartijen te veel is, maar wie weet wordt er binnenkort weer gezegd dat het niet te veel is. Het zijn de modeverschijnselen van de kapitaalmarkt. Het is niet mijn taak om nu te accepteren wat iedereen nu denkt. Ik kan voor telecombedrijven niet het laatste risico wegnemen dat overblijft. Economie is geen wetenschap.''