Jan Pronk: tegendraads

Het patroon was vertrouwd: Jan Pronk die zich haastte om, nog voor het kabinet zich over een zaak had kunnen buigen, alvast publiekelijk zijn kritische oordeel te vellen. Een variant hierop had Pronk altijd achter de hand: een dissident geluid ná een kabinetsbesluit.

Ook inzake het NIOD-rapport over het drama in Srebrenica bediende Pronk zich weer van zijn beproefde recept. Twee weken geleden al liet hij via de televisie weten dat hijzelf en het kabinet destijds wat hem betreft hadden ,,gefaald'. Gisteren deed hij er nog een schepje bovenop door te verklaren dat hij, Jan Pronk, zijn ,,afweging' al had gemaakt, daarmee suggererend dat hij aan zijn laatste week als minister was begonnen. Dit terwijl de besluitvorming in het kabinet niet was afgerond.

Met zijn tegendraadse, solistische gedrag haalt de 62-jarige Pronk zijn collega-ministers al jaren het bloed onder de nagels vandaan, temeer daar hij de gewoonte heeft zich te manifesteren als het geweten van de natie, zo niet van de wereldgemeenschap. Het kwam Pronk eens op een uitbrander te staan van Kok na een meningsverschil over Indonesië: ,,Jan, je hebt noch het verleden, noch het geweten in portefeuille.'

Het is overigens passend dat de lange, turbulente ministersloopbaan van Pronk (kabinet-Den Uyl, derde kabinet-Lubbers, twee kabinetten-Kok) strandt op het drama van Srebrenica, en niet op volkstuintjes of mestoverschot waarmee hij zich als minister van VROM bezighoudt. In de ogen van Pronk zijn dat luxeproblemen van een rijk land. Liever steekt hij zijn tomeloze energie in arme landen als Bosnië of Afghanistan.

Het is al evenzeer passend dat Pronk aftreedt om een zaak die zijn eigen portefeuille niet direct raakt. In zijn dertig jaar omspannende politieke loopbaan bemoeide hij zich met de bezigheden van zijn collega's, zoals recent nog met de aankoop van een kostbaar Amerikaans gevechtsvliegtuig, waar hij tegen was, of met de bombardementen op Afghanistan, waartegen hij bezwaren koesterde.

Tekenend is ook dat Pronk pas bijna zeven jaar na het drama van Srebrenica uit het kabinet stapt, hoewel hij zelf al kort na de val van de enclave in juli 1995 sprak van ,,genocide' die tegen de Bosnische moslims zou zijn bedreven. Pronk trad toen niet af, want in dezelfde huid van de door morele beginselen gedreven man steekt ook een behendige politicus met een krachtig overlevingsinstinct.

Zeven jaar later is de situatie anders. Pronk weet dat hij is aangeland in de nadagen van zijn ministerschap. Zelfs bij de linkervleugel van zijn partij, waarvan hij lange tijd de lieveling was, kreeg hij minder handen op elkaar.

Gerectificeerd

Foto Pronk

De foto van van minister Pronk die het Torentje binnengaat (16 april, pagina 3) is niet gemaakt door Roel Rozenburg maar door Gerhard van Roon.