Bonusleed onder bovenbazen financiële wereld

Het geld ligt op straat tegenwoordig. Steeds meer financiële concerns rapporteren de beloning van hun top. Bonussen dalen, maar bij Aegon is het goed toeven

Het is ongelijk verdeeld in de wereld, ook onder de bovenbazen van het grootkapitaal.

Wordt bestuursvoorzitter R. Groenink van ABN Amro, Nederlands grootste bank, schromelijk overbetaald, of laten de directeuren van PGGM, met 51 miljard euro belegd vermogen nummer twee in Nederland-pensioenland, zich afschepen met een fooi?

Het vaste salaris vorig jaar van Groenink van 889.000 euro was hoger dan de totale bezoldiging, inclusief pensioenlasten, van de drie directeuren van PGGM bij elkaar, die samen bleven steken op 870.000 euro.

Groenink kreeg vorig jaar een salarisverhoging van 40 procent, een stijging die de commissarissen van zijn bank overigens vorig jaar al hadden aangekondigd. Uit dien hoofde nauwelijks nieuws. De commissarissen, meestal (oud-)bestuurders in het (inter)nationale bedrijfsleven, beslissen in Nederland over de loonstrookjes van de topmanagers die zij moeten controleren.

Het collectieve karakter van het bestuur van grote Nederlandse financiële instellingen bracht tot voor kort immer gelijke beloningen met zich mee voor de individuele leden. Alleen de voorzitter kreeg wat extra`s.

Bank en verzekeraar ING houdt dat nog steeds vol, voorzitter Kist krijgt 20 procent meer vast salaris dan zijn collega's. ABN Amro heeft met deze traditie gebroken, geheel in stijl met het veranderde kaliber van de voorzitter: niet langer een primus inter pares, maar een chief executive officer naar Angelsaksische snit. Minder collega, meer baas.

Het 40 procent verschil met de andere bestuurders noemen de commissarissen in hun voorwoord van het gisteren verschenen jaarverslag van ABN Amro ,,in de markt gebruikelijk'' en een ,,uitdrukking van het relatieve gewicht van de functie van voorzitter.'' Als dat zo is, zit voor Kist nog wat in het vat.

Dit jaar is het lijstje van geldbeheerders die volledige openheid van zaken geven over het geld dat hun topmanagers verdienen weer wat langer geworden. PGGM en het financiële handelshuis Van der Moolen zijn nieuwkomers.

Van der Moolen geeft, als enige puur Nederlandse onderneming, in zijn jaarverslag ook het bedrag van de gouden handdruk waarop de directie recht heeft als de onderneming wordt verkocht en zij hun baan kwijt raken. Voor de voorzitter: 1.181.719 euro. Van der Moolen ging vorig jaar naar de Amerikaanse effectenbeurs en gaf toen het cijfer in zijn bij de lokale beurstoezichthouder gedeponeerde prospectus.

De coöperatieve Rabobank, die niet aan enige effectenbeurs is genoteerd, persisteert in de samenvoeging van de beloning van de hoofddirectie en de toezichthoudende raad van beheer in één getal.

De groeiende openheid, die volgend jaar voor beursgenoteerde bedrijven wettelijk verplicht wordt, gaat sommige politici nog niet ver genoeg. Morgen praat de Tweede Kamer over een wetsontwerp van de fractie van Groen Links om het laatste taboe te slechten en bedrijven te verplichten hun ondernemingsraad inzicht te geven in alle niet-CAO-lonen.

Het overzichtje van de betalingen onderstreept opnieuw dat Amerikaanse bestuurders bij Nederlandse concerns eerste klas onderhandelaars zijn. Bij ING en Aegon verdienen de Amerikanen meer dan hun voorzitter, bij ABN Amro krijgen de twee niet-Nederlandse bestuurders een ,,buitenlandertoeslag'' van 454.000 euro.

De individuele beloningen geven ook aan dat de malaise op de financiële markten de meeste topmanagers vorig jaar geld heeft gekost. Groenink, Kist en directievoorzitter F. Böttcher van Van der Moolen zien hun bonus, die gekoppeld is aan de behaalde winst, teruglopen. De topmanagers van Aegon hebben, net als hun werkgever, geen last van krimpwinst.

Aegon koppelt de bonus van de top aan de stijging van de winst per aandeel, een kengetal dat bestuurders binnen zekere grenzen, bijvoorbeeld door de gekozen boekhoudkundige grondslagen, zelf kunnen sturen. Aegon smeert de beleggingswinsten over een langjarige periode uit, hetgeen een stabiele winstgroei stimuleert. Hieraan wil het ministerie van Financiën een eind maken. ABN Amro gebruikte in 2000 de winst per aandeel nog als leidraad voor de bonus, maar de commissarissen hebben met ingang van vorig jaar voor een scala financiële en individuele criteria gekozen. De toegekende bonussen zijn nu ook, voor het eerst, per persoon verschillend.

Eén element komt vrijwel bij elke financiële moloch terug. Commissarissen baseren zich bij de toekenning van de geldzakjes voor hun toplui steeds weer op onderzoeksbureaus die de beloning van internationale topmanagers in kaart brengen. FNV-voorzitter L. de Waal, criticaster nummer één van ,,kleptocratenbeloningen'', heeft al eens gewaarschuwd voor haasje-over-effecten.

De beloningsystemen worden in elk geval uniformer. Vroeger had een directeur een salaris met een winstbonus of tantième. Toen kwamen de opties, inmiddels een zo goed als verworven recht. Nu zijn de aandelenregelingen in opkomst: geef uw topman naast zijn salaris, bonus en opties ook uitzicht op een gratis pakketje aandelen.