`Amerikaanse lobby helpt iets moois om zeep'

Een internationale discussie over boekhouden kan grote gevolgen hebben voor de Nederlandse huizenbezitter. ING vreest zelfs dat hypotheken met een vaste rente tot het verleden gaan behoren. Allemaal de schuld van `spraakmakende jongens als Goldman Sachs en Merrill Lynch'.

Wie spreekt over hypotheken zaait onrust. Dat geldt voor politici in het kader van de fiscale aftrek van de rentekosten, maar het blijkt ook voor bankiers te gelden. Dat ondervond financieel bestuurder Cees Maas van ING de afgelopen dagen. Hij waarschuwde tijdens een bijeenkomst voor beleggers en analisten dat over een paar jaar de rente van een hypotheek niet meer voor lange tijd kan worden `vastgezet' wanneer in heel Europa de regels voor het boekhouden veranderen. Een variabele rente kan huis-eigenaren, net als in Engeland, bij hogere rentestanden in financiële problemen brengen. Die nieuwe regels, vastgesteld door de International Accounting Standards Board (IASB), leiden volgens Maas tot onoplosbare problemen in de boekhouding van grote banken. Direct grote koppen in de krant.

Van je collega's moet je het maar hebben. ABN Amro en Rabobank worden met dezelfde problemen geconfronteerd, maar roeren zich nauwelijks. De eerste zegt nog niet zover te zijn met haar conclusie, terwijl de Rabobank de grootste hypotheekverstrekker van Nederland zich angstvallig stilhoudt.

,,Ach, ik vind het prima. Wij zijn ook niet zover met die conclusie. Ik heb alleen maar willen waarschuwen wat er kan gaan gebeuren. Een volledige toepassing van IAS [de nieuwe boekhoudregels voor multinationals] kan er toe leiden dat er alleen maar hypotheken worden aangeboden met een variabele rente. Dat zal betekenen dat hypotheken die 70 of 80 procent van de waarde van het huis vertegenwoordigen niet meer worden afgesloten. Dat wordt dan maximaal 40 procent. Daarmee neemt de toegang tot een eigen huis af.''

Aanleiding tot de uitspraak van Maas is een technische. In Europees verband wordt ernaar gestreefd om de boekhouding van alle grote bedrijven en banken vanaf 2005 op een zelfde manier in te richten. Een winst van 100 euro in Nederland moet dan evenveel zijn als een winst van 100 euro in Griekenland. Door verschillende spelregels is dat nu niet het geval. Naar aanleiding van het debacle van Enron, kampioen in misleidend boekhouden, streven de regelgevers er bijvoorbeeld naar om alle posten tegen actuele waarde in de boeken op te nemen. In plaats van de waarde die het had toen het in de boeken werd opgenomen.

Die actuele waarde geeft toch de minst achterhaalde informatie?

,,Dat lijkt inderdaad zo, maar in het geval van hypotheken is dat zeker niet zo. Wat heeft het voor zin om een lening met een looptijd van 10 jaar na vijf jaar een geactualiseerde waarde mee te geven? Niemand is van plan om die lening te verhandelen, dus is het onzinnig om de waarde te laten dalen, wanneer de rente in de tussentijd is gestegen. De roep om dit soort regels is allemaal het gevolg van lobbywerk van Amerikaanse zakenbanken. Die willen alles kunnen verhandelen, dus ook een lening halverwege de looptijd.''

Het gevolg van die actuele waarde is dat er na renteschommelingen grote afschrijvingen op winst of het eigen vermogen moeten worden gedaan. Dat is toch uit te leggen aan beleggers? De winst van Shell fluctueert ook mee met de olieprijs, als gevolg van een telkens geactualiseerde waardering van de olievoorraden.

,,Om die afboekingen is het mij helemaal niet te doen. Het gaat erom dat je met die nieuwe methode spaargeld in de praktijk eeuwig, maar in theorie voor de klant direct opeisbaar niet meer kan gebruiken voor leningen [hypotheken] die voor langere tijd dezelfde rente hebben. Je krijgt dan een groot gat in de boeken dat je volgens die nieuwe IAS-regels moet afdekken. En dat is onbetaalbaar.''

Amerikanen worden altijd geprezen om hun goede boekhoudkundige regels (US Gaap) en hun superieure toezicht. Daar kunnen we in Europa toch wat van leren?

,,In datzelfde Amerika heeft het debacle rond Enron plaatsgevonden. Dat gevoel van superioriteit is absoluut misplaatst. Dat geldt voor US Gaap en ook voor de zogenaamde toezichthouder der toezichthouders, de SEC. We moeten hier de goede dingen behouden en niet het kortzichtige van de Amerikanen overnemen. In Nederland hebben de toezichthouders een lager profiel en zijn er veel minder regels: dat werkt uitstekend. Door een Angelsaksische lobby van spraakmakende jongens als Goldman Sachs en Merrill Lynch dreigen we hier bovendien iets moois kwijt te raken.''

Hoe groot is de kans dat alle hypotheken verplicht een variabele rente krijgen, waardoor mensen, net als in Groot-Brittannië, bij hogere rentestanden in problemen komen?

,,Dat hangt af van de uitkomst van de discussies binnen die IASB. Het leek niet zo'n vaart te lopen, maar sinds het gebeuren met Enron durf ik daar niets meer over te zeggen.''